Azərbaycan–Türkiyə münasibətləri son onilliklərdə regionun ən sıx strateji tərəfdaşlıqlarından biri kimi qiymətləndirilir. İki ölkə arasında siyasi, hərbi, iqtisadi və mədəni sahələrdə yüksək səviyyəli əməkdaşlıq mövcuddur. Xüsusilə 2021-ci ildə imzalanmış Şuşa Bəyannaməsi bu münasibətləri rəsmi müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldib. Bu fonda sosial şəbəkələrdə və bəzi ictimai müzakirələrdə zaman-zaman səslənən “Türkiyə düşməndir” kimi iddialar daha çox emosional və ya manipulyativ xarakter daşıyır, real dövlət siyasətini əks etdirmir.
Jurnalist və siyasi şərhçi Həsən Məmmədov “Paraqraf.com”-a açıqlamasında bildirib ki, tarix boyu türk xalqları arasında müəyyən qarşıdurmalar baş versə də, bu hallar müasir münasibətlərin mahiyyətini müəyyənləşdirmir:
“Əvvəlki əsrlərdə Ağqoyunlular, Səfəvilər, Əfşarlar və Qacarlar dövrlərində Azərbaycan ərazisi müxtəlif güclərin qarşıdurma meydanına çevrilmişdi. Qanuni Sultan Süleymanın Azərbaycana dörd dəfə yürüş etməsi də bu kontekstdə qiymətləndirilə bilər. Həmin qarşıdurmaların əsas səbəbləri dini-məzhəbi fərqlər və ərazi iddiaları idi. Bu gün belə Qəsri-Şirin müqaviləsi ilə müəyyənləşdirilən sərhədlər regionun siyasi coğrafiyasına təsir göstərməkdədir.
Zaman keçdikcə münasibətlərin xarakteri dəyişdi. Milliyyətçilik amili gücləndikcə dini faktorların təsiri azaldı, ortaq etnik kimlik ön plana çıxdı. Bu mərhələdə türkçülük və turançılıq ideyaları aktuallaşdı, xalqlar arasında yaxınlaşma və həmrəylik artdı. 1918-ci ildə Nuru Paşanın komandanlığı ilə fəaliyyət göstərən Qafqaz İslam Ordusunun Bakının azad edilməsində rolu Azərbaycan–Türkiyə münasibətlərində mühüm dönüş nöqtəsi idi. Bununla belə, həmin dövrdə əlaqələr davamlı və uzunmüddətli xarakter ala bilmədi”.
Şərhçi qeyd edib ki, Sovet dövründə Azərbaycan ilə Türkiyə arasında münasibətlər faktiki olaraq məhdudlaşdırılmışdı:
“Sovet İttifaqının tərkibində olan Azərbaycan ilə Türkiyə arasında birbaşa siyasi və hərbi əlaqələr mümkün deyildi. Münasibətlər daha çox ideoloji baryerlər və ‘soyuq müharibə’ reallıqları çərçivəsində formalaşırdı. Türkiyə NATO üzvü kimi Qərb blokunda yer alırdısa, Azərbaycan SSRİ-nin tərkib hissəsi idi. Nəticədə tarixi və mədəni bağlar qorunsa da, dövlətlərarası münasibətlər demək olar ki, yox idi.
1991-ci ildə SSRİ-nin dağılması və Azərbaycanın müstəqilliyini bərpa etməsindən sonra Türkiyə bu müstəqilliyi tanıyan ilk ölkələrdən biri oldu. Bundan sonra əlaqələr sürətlə inkişaf etməyə başladı. Xüsusilə enerji layihələri, iqtisadi əməkdaşlıq və nəqliyyat dəhlizləri münasibətlərin əsas sütunlarına çevrildi. Bakı–Tbilisi–Ceyhan neft kəməri kimi layihələr strateji tərəfdaşlığı daha da möhkəmləndirdi”.
Həsən Məmmədovun sözlərinə görə, son illərdə Azərbaycan–Türkiyə münasibətləri keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoyub:
“2020-ci ildə baş vermiş İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Türkiyənin Azərbaycana siyasi və mənəvi dəstəyi açıq şəkildə nümayiş olundu. 2021-ci ildə imzalanan Şuşa Bəyannaməsi isə bu münasibətləri rəsmi müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəltdi.
Hazırda əlaqələr yalnız siyasi və hərbi sahələrlə məhdudlaşmır. İqtisadiyyat, enerji, müdafiə sənayesi, təhsil və mədəniyyət sahələrində də dərin inteqrasiya müşahidə olunur. “Bir millət, iki dövlət” prinsipi bu münasibətlərin ideoloji əsasını təşkil edir və ictimai rəydə geniş dəstək qazanır”.
O əlavə edib ki, sosial şəbəkələrdə yayılan “Türkiyə düşməndir” kimi iddialar əsasən dezinformasiya kampaniyaları, informasiya manipulyasiyası və ya tarixi kontekstin təhrif olunması ilə bağlıdır. Bu cür fikirlər bəzən emosional reaksiyalar doğursa da, ümumi ictimai rəyə ciddi təsir göstərmir və dövlətlərin rəsmi siyasəti ilə uzlaşmır.
Kəmalə Vəliyeva
Paraqraf.com
