Azərbaycanda akkreditə olunmuş diplomatik korpusun nümayəndələrinin Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfəri regionda gedən proseslərin beynəlxalq ictimaiyyətə birbaşa təqdim olunması baxımından əhəmiyyətli hadisələrdən biridir. Belə səfərlər xarici diplomatlara bölgədə mövcud vəziyyəti, aparılan bərpa-quruculuq işlərini və tarixi-mədəni irs nümunələrini yerində görmək imkanı yaradır.
Bununla yanaşı, səfərin Ermənistanın bəzi ictimai-siyasi və media dairələrində doğurduğu reaksiyalar göstərir ki, uzun illər davam etmiş münaqişənin formalaşdırdığı yanaşmaların aradan qalxması üçün hələ də zamana və qarşılıqlı etimada ehtiyac var. Fərqli mövqelərin mövcudluğu təbii olsa da, diplomatik nümayəndələrin Azərbaycanın suveren ərazisinə səfərinin siyasi qarşıdurma predmetinə çevrilməsi regionda formalaşmaqda olan sülh mühitinə xidmət etmir.
Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşması prosesinin əsas prinsiplərindən biri dövlətlərin qarşılıqlı olaraq suverenliyə və ərazi bütövlüyünə hörmət etməsidir. Bu prinsipin yalnız rəsmi sənədlərdə deyil, siyasi və ictimai diskursda da öz əksini tapması vacibdir. Çünki uzunmüddətli sülhün möhkəmlənməsi üçün hüquqi razılaşmalar qədər cəmiyyətlərdə yaranan yanaşmalar da əhəmiyyət daşıyır.
Səfər çərçivəsində tarixi və dini abidələrin ziyarət olunması isə regionun zəngin mədəni irsini yenidən gündəmə gətirib. Cənubi Qafqaz müxtəlif xalqların və mədəniyyətlərin tarixi izlərini özündə birləşdirən mürəkkəb coğrafiyadır. Bu səbəbdən mədəni irsin siyasi mübahisələrin davam etdirilməsi vasitəsinə çevrilməsi əvəzinə, onun qorunması və gələcək nəsillərə çatdırılması əsas məqsəd olmalıdır.
Eyni yanaşma indiki Ermənistan ərazisində Azərbaycan xalqına məxsus tarixi-mədəni irs nümunələrinə münasibətdə də tətbiq edilməlidir. Azərbaycan tərəfi bu ərazilərdə mövcud olmuş məscidlərin, qəbiristanlıqların, yaşayış məntəqələrinin və digər irs nümunələrinin vəziyyəti ilə bağlı uzun illərdir narahatlığını ifadə edir. Tarixi irsin qorunmasına münasibətdə vahid və ayrı-seçkisiz yanaşma regionda qarşılıqlı etimadın formalaşmasına mühüm töhfə verə bilər.
Bu gün Azərbaycan və Ermənistan üçün qarşıda duran əsas məsələlərdən biri münaqişə dövründən qalan ritorikanın tədricən sülh dili ilə əvəz olunmasıdır. Keçmişlə bağlı fikir ayrılıqlarının mövcudluğu gələcəyə yönəlmiş əməkdaşlıq imkanlarını arxa plana keçirməməlidir.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzura diplomatik korpusun səfərinə də məhz bu kontekstdən baxmaq olar. Xarici nümayəndələrin regionla birbaşa tanışlığı müxtəlif mənbələrdən formalaşan təsəvvürlərin faktiki müşahidə ilə tamamlanmasına imkan verir.
Cənubi Qafqazın gələcəyi qarşıdurma ritorikasının davam etdirilməsindən deyil, dövlətlərin suverenliyinə hörmətdən, mədəni irsin qorunmasından və qarşılıqlı etimadı gücləndirən addımlardan keçir. Sülhün davamlı olması üçün regionda baş verən proseslərə də məhz bu perspektivdən yanaşmaq vacibdir.
Nicat Əliyev
Qərbi Azərbaycan İcmasının Gənclər Şurasının üzvü
