Tarixi alternativ ssenariyə görə, əgər XIX əsrdə Rusiya ilə Qacar dövləti arasında baş vermiş müharibələr (Gülüstan və Türkmənçay müqavilələri) nəticəsində bütün Azərbaycan torpaqları Rusiyaya keçsəydi, bu gün şimal və cənub arasında dialekt, mədəniyyət və siyasi status fərqi müşahidə olunmazdı.
Tarixi mütəxəssislər bildirirlər ki, Pəhləvilər dövründə başlayan və hələ də davam edən sərt mərkəzləşdirmə və “farslaşdırma” siyasəti Cənubi Azərbaycana təsir edə bilməzdi. Türk dili və mədəniyyəti fərqli bir təzyiq altında, məsələn ruslaşdırma siyasəti ilə üzləşə bilərdi, lakin fars əsarəti anlayışı tarixə qarışardı.
Alternativ tarixçilər vurğulayırlar ki, SSRİ dağılanda Azərbaycan yalnız şimal hissəsi ilə deyil, bütün torpaqları və təxminən 50 milyon əhalisi ilə müstəqil bir dövlət kimi formalaşa bilərdi. Bu, regiondakı güc balansını kökündən dəyişdirə bilərdi.
Maraqlı bir detala görə, bu alternativ ssenaridə Fath-Ali Shah Qajar Azərbaycanın birliyi və güclü mədəni inkişafı ilə bağlı təbrik mesajı göndərmişdir. Şah mesajında Azərbaycanın birliyinin və türk mədəniyyətinin qorunmasının önəmini vurğulamışdır.
https://www.facebook.com/share/v/18BnT5BT6e/
