Azərbaycanın mədəniyyət və incəsənət sahəsində son illər müxtəlif layihələr və təşəbbüslər həyata keçirilir. Bununla yanaşı, mədəniyyətin daha davamlı inkişafı, regionlarda istedadların üzə çıxarılması, gənclərin yaradıcılıq imkanlarının genişləndirilməsi və qeyri-hökumət təşkilatlarının bu prosesdə rolunun artırılması aktual məsələlər olaraq qalır.
Paraqraf.com olaraq bu və digər məsələlərlə bağlı İncəsənətin Tərəqqisinə Dəstək İctimai Birliyinin sədri Turanə Orucova ilə söhbətləşdik.
— Turanə xanım, mədəniyyət sahəsində hər şeyin inkişaf etdiyini söyləmək mümkündürmü?
— İnkişaf var və bunu görməmək ədalətsizlik olar. Dövlət səviyyəsində mədəniyyətə böyük diqqət göstərilir, mühüm layihələr həyata keçirilir, yeni strateji yanaşmalar formalaşdırılır. Amma inkişafın olması bütün problemlərin həll edilməsi demək deyil.
Mən hesab edirəm ki, artıq mədəniyyət sahəsində özümüzə daha sərt suallar verməyin vaxtıdır.
Nəyi yaxşı edirik? Nəyi gecikdiririk? Hansı istedadı itiririk? Hansı imkan hələ də tam istifadə olunmur?
Əgər biz yalnız görülən tədbirlərin sayını hesablayırıqsa, mədəniyyətin nəticəsini tam ölçmürük. Əsas sual budur: həmin tədbirdən sonra nə dəyişdi?
Bir gəncin həyatında, bir regionun mədəni mühitində, bir sənətçinin karyerasında, Azərbaycanın beynəlxalq təqdimatında nə dəyişdi?
Mənim üçün əsas meyar budur.
— Sizcə, mədəniyyət sahəsində ən böyük çatışmazlıq nədir?
— Mən bunu bir sözlə ifadə edərdim: davamlılıq.
Biz bəzən tədbiri çox yaxşı keçiririk, amma tədbirdən sonrakı mərhələni kifayət qədər düşünmürük.
Bir istedad aşkar edilir, səhnəyə çıxarılır, alqışlanır. Bəs sonra?
Onun növbəti mərhələsi nədir?
Kim onun inkişafını izləyəcək? Hansı layihəyə cəlb olunacaq? Xaricdə hansı platformaya çıxacaq? Peşəkar inkişafına kim dəstək verəcək?
Mədəniyyət siyasətində “tədbir keçirdik” anlayışından “nəticə yaratdıq” anlayışına keçməliyik.
Çünki alqış bir gün davam edir, istedadın inkişafı isə illər tələb edir.
— Regionlarda vəziyyət necədir?
— Burada daha prinsipial danışmaq lazımdır.
Azərbaycanın mədəniyyəti yalnız Bakıdan ibarət deyil.
Regionlarda istedad problemi yoxdur. İmkanın davamlılığı problemi var.
Rayonlarda elə uşaqlar və gənclər var ki, düzgün istiqamətləndirilsələr, Azərbaycanın ən böyük səhnələrində çıxış edə bilərlər.
Amma istedadın yaşadığı coğrafiya onun gələcəyini müəyyən etməməlidir.
Əgər bir uşaq Bakıda doğulmayıbsa, bu, onun daha az istedadlı olduğu anlamına gəlmir.
Biz elə mexanizm yaratmalıyıq ki, Ağstafada, Qazaxda, Tovuzda və digər regionlarda üzə çıxan istedadın yolu paytaxtda və beynəlxalq səhnədə davam edə bilsin.
— Bəs burada dövlətin üzərinə daha çox məsuliyyət düşürmü?
— Dövlətin strateji məsuliyyəti böyükdür. Amma mən məsuliyyəti yalnız dövlətin üzərinə qoymağın da doğru olmadığını düşünürəm.
Dövlət istiqamət verir və institusional imkan yaradır.
QHT-lər, yaradıcı birliklər, təhsil müəssisələri, özəl sektor isə həmin imkanların cəmiyyətə daha çevik çatmasına kömək edə bilər.
Burada əsas məsələ rəqabət deyil, koordinasiyadır.
Əgər eyni məqsədə xidmət edən qurumlar bir-birindən xəbərsiz fəaliyyət göstərirsə, resurs da bölünür, nəticə də zəifləyir.
— QHT-lərin mədəniyyət sahəsində rolunu kifayət qədər görürsünüzmü?
— QHT-ni sadəcə tədbir keçirən qurum kimi görmək köhnə yanaşmadır.
Müasir QHT həm də ideya, sosial təşəbbüs, ictimai nəzarət, innovasiya və insan kapitalı platformasıdır.
Mən QHT-lərin dövlət siyasətinə alternativ olduğunu düşünmürəm. Əksinə, güclü və məsuliyyətli vətəndaş cəmiyyəti dövlət siyasətinin cəmiyyətə daha effektiv çatmasına kömək edə bilər.
Amma bunun üçün QHT-lərə yalnız layihə icraçısı kimi yox, strateji tərəfdaş kimi yanaşmaq lazımdır.
— Sizcə, mədəniyyət sahəsində ən çox nəyə ehtiyacımız var: pula, kadrlara, yoxsa yeni ideyalara?
— Əslində, üçünə də. Amma mən birinci yerə idarəetmə düşüncəsini qoyardım.
Çünki pulun olub düzgün idarəetmə yoxdursa, nəticə zəif olacaq.
İstedadın olub ona yol açan mexanizm yoxdursa, istedad itəcək.
Yaxşı layihənin olub davamlılıq mexanizmi yoxdursa, layihə bir tədbir kimi qalacaq.
Ona görə müasir mədəniyyət idarəçiliyi artıq yalnız mədəniyyəti bilmək deyil.
Bu gün mədəniyyət rəhbəri həm də layihə idarə etməli, rəqəmsal mühiti anlamalı, beynəlxalq əlaqələri bilməli, gənclərlə işləməli və nəticəni ölçməyi bacarmalıdır.
— Süni intellekt mədəniyyət sahəsində təhlükədir, yoxsa imkan?
— Mən onu təhlükədən daha çox ciddi bir sınaq hesab edirəm.
Süni intellekt musiqi yarada, görüntü yarada, mətn yaza bilər. Amma milli yaddaşı, milli ruhu və Azərbaycan kimliyini avtomatik şəkildə yarada bilməz.
Biz texnologiyadan qaçsaq, geridə qala bilərik.
Texnologiyaya kor-koranə təslim olsaq, öz yaradıcılıq kimliyimizi zəiflədə bilərik.
Doğru yol üçüncü yoldur: texnologiyanı alətə çevirmək, dəyəri isə özümüz yaratmaq.
— Mədəniyyətin siyasi əhəmiyyətindən danışmaq olarmı?
— Təbii ki.
Mədəniyyət siyasətdən kənar bir sahə deyil. Əksinə, mədəniyyət dövlətin uzunmüddətli milli strategiyasının ən mühüm elementlərindən biridir.
Bir ölkənin musiqisi, dili, ədəbiyyatı, tarixi irsi və incəsənəti onun dünyaya təqdim etdiyi kimliyidir.
Bəzən diplomatik görüşdə saatlarla danışa bilmədiyiniz fikri bir muğam ifası, bir Azərbaycan bəstəkarının əsəri və ya milli rəqs bir neçə dəqiqəyə çatdırır.
Bu mənada mədəniyyət Azərbaycanın yumşaq gücünün mühüm alətlərindən biridir.
— Türk dünyası ilə mədəni əlaqələrə necə baxırsınız?
— Burada bizim çox böyük potensialımız var.
Azərbaycan Türk dünyasında yalnız mədəni əlaqələrin iştirakçısı deyil, həm də bu əlaqələrin inkişafına töhfə verən ölkələrdən biridir.
Ortaq dil, tarix, musiqi, ədəbiyyat və sənət bizim üçün böyük imkan yaradır.
Amma mən hesab edirəm ki, ortaq mədəniyyət yalnız festivaldan-festivala xatırlanmamalıdır.
Biz ortaq yaradıcılıq proqramları, gənclər mübadiləsi, birgə səhnə layihələri, rəqəmsal mədəniyyət platformaları və davamlı sənət layihələri yaratmalıyıq.
Birgə tədbirdən daha vacibi birgə mədəni ekosistem yaratmaqdır.
— Bəzən deyilir ki, mədəniyyətə ayrılan vəsaitin nəticəsi ölçülmür. Bu fikirlə razısınızmı?
— Məncə, bu sualın özü artıq vacib müzakirədir.
Mədəniyyət layihəsində nəticə yalnız iştirakçı sayı ilə ölçülməməlidir.
Neçə gənc yeni imkan əldə etdi?
Neçə istedad üzə çıxdı?
Neçə sənətçi beynəlxalq platformaya çıxdı?
Layihə regionda hansı dəyişiklik yaratdı?
Nə qədər davamlı əməkdaşlıq yarandı?
Bunlar ölçülməlidir.
Mədəniyyətə ayrılan hər resursun qarşılığında mütləq kommersiya gəliri tələb etmək də doğru deyil. Amma ictimai və mədəni nəticəni ölçmək tamamilə mümkündür və lazımdır.
— Bəs mədəniyyət sahəsində kadr siyasəti?
— Bu, ən ciddi məsələlərdən biridir.
Mədəniyyət sahəsində yüksək peşəkarlıq tələb olunur. Çünki bu sahə birbaşa insanın zövqünə, dünyagörüşünə və milli kimliyinə təsir edir.
Mən hesab edirəm ki, burada yalnız diplom deyil, real bacarıq, təcrübə, nəticə və müasir düşüncə də qiymətləndirilməlidir.
Yeni nəsil mədəniyyət menecerləri yetişdirməliyik.
Onlar həm Azərbaycan mədəniyyətini dərindən bilməli, həm də dünyadakı prosesləri oxuya bilməlidirlər.
— Sizin üçün gələcəyin Azərbaycan mədəniyyət modeli necə görünür?
— Mənim üçün bu model üç söz üzərində qurulur:
Milli kimlik. Müasirlik. Nəticə.
Milli kimliyimizi qoruyacağıq.
Müasir dünyanın imkanlarından istifadə edəcəyik.
Və nəhayət, gördüyümüz işi nəticə ilə ölçəcəyik.
Çünki XXI əsrdə mədəniyyət yalnız “nə etdik?” sualı ilə idarə oluna bilməz.
Əsas sual:
“Nə dəyişdi?”
olmalıdır.
— Son olaraq, mədəniyyət sahəsində qərar qəbul edən şəxslərə nə demək istərdiniz?
— Mən bunu irad kimi yox, məsuliyyətli bir vətəndaş mövqeyi kimi deyərdim:
İstedadın qarşısında qapı açmaq bəzən bir büdcə maddəsindən daha böyük nəticə yaradır.
Bir gəncə verilən səhnə onun həyatını dəyişə bilər.
Bir regiona yaradılan mədəni imkan həmin ərazinin gələcək mədəni xəritəsini dəyişə bilər.
Bir düzgün layihə Azərbaycanın beynəlxalq təqdimatına təsir edə bilər.
Ona görə də mədəniyyətə “tədbirlər sahəsi” kimi yox, dövlətin gələcəyə qoyduğu strateji sərmayə kimi baxmaq lazımdır.
Biz artıq yalnız mədəni irsimizi qorumaq mərhələsində deyilik.
İndi qarşımızda daha böyük vəzifə dayanır:
Azərbaycan mədəniyyətini yeni əsrin çağırışlarına uyğun şəkildə inkişaf etdirmək, istedadı sistemə qazandırmaq və milli mədəniyyətimizi dünyanın ən ciddi mədəni platformalarında daha görünən etmək.
Mənim mövqeyim budur: mədəniyyət sahəsində heç bir istedad itirilməməlidir, heç bir region diqqətdən kənarda qalmamalıdır və heç bir yaxşı ideya yalnız imkan çatışmazlığına görə yarımçıq qalmamalıdır.
Çünki mədəniyyətə münasibət əslində gələcəyə münasibətdir.
Həsən
Paraqraf.com
