ABŞ Prezidenti Donald Trampın fevralın 27-də Cenevrə şəhərində İranla aparılan danışıqlardan narazılığını ifadə etməsi Yaxın Şərqdə gərginliyin sürətlə artacağına dair ciddi siqnallar verdi.
Bu açıqlamadan dərhal sonra bir sıra ölkələrin öz vətəndaşlarına İranı təcili tərk etmələri ilə bağlı çağırışlar etməsi isə bölgədə mümkün hərbi eskalasiya ehtimallarını daha da gücləndirdi. “Böyük Qəzəb” əməliyyatı adlandırılan prosesin azı dörd gün davam edəcəyi ilə bağlı iddialar fonunda İranın cavabı gecikmədi.
Tehran administrasiyası ABŞ və İsrailə qarşı genişmiqyaslı əks-həmlələrə başlayaraq regiondakı Amerika hərbi mövcudluğunu hədəfə aldı. Hücumların coğrafiyasının Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Qətər və Bəhreyn kimi ölkələrdə yerləşən ABŞ hərbi bazalarını, eləcə də İordaniya və Səudiyyə Ərəbistanı üzərindən keçən hava məkanını əhatə etməsi qarşıdurmanın miqyasını daha da genişləndirdi.
Bundan əlavə, gərginliyin Azərbaycan və Türkiyə sərhədlərinə yaxın ərazilərə, hətta Kipr istiqamətindəki strateji nöqtələrə qədər uzanması hadisələrin artıq lokal xarakter daşımadığını göstərir.
İlkin mərhələdə Körfəz Ərəb dövlətləri ABŞ-nin İranla birbaşa müharibəyə girməsinə isti yanaşmasalar da, son hadisələr fonunda mövqelərdə dəyişiklik müşahidə olunur.
“Reuters” agentliyinin hökumət mənbələrinə istinadən yaydığı məlumata görə, artıq bəzi Körfəz dövlətləri Vaşinqtonu daha sərt addımlar atmağa və İranın regiondakı təsir imkanlarını məhdudlaşdırmağa çağırır. Eyni zamanda, məlumatlara əsasən, ABŞ də öz növbəsində Körfəz ölkələrinə İrana qarşı mümkün hərbi əməliyyatlara qoşulmaları üçün təzyiqləri artırır.
Belə bir mürəkkəb və sürətlə dəyişən geosiyasi şəraitdə mümkün genişmiqyaslı müharibəyə hansı ölkələr qoşula bilər?
Politoloq Əli Mustafa “Paraqraf.com”a bildirib ki, Amerika və İsrailin İrana hücumu bölgədə vəziyyəti kifayət qədər gərginləşdirib:
“Körfəz ölkələri, eyni zamanda son günlər Əfqanıstan-Pakistan arasındakə gərginlik, İranın Türkiyə və Azərbaycana İrandan atılan raket və dronlar və sairə -bütün bunlar onu deməyə əsas verir ki, münaqişə regional münaqişə deyil. Hətta bu böyük qlobal bir savaşdır. Yeni dünya düzəninin qurulmasına xidmət edən bir savaşdır.
Trampın niyyəti qısa bir müddətdə İranda müəyyən dəyişikliklər etmək idi. Amma sonra İranın reaksiyası və əks-hücumları onu deməyə əsas verir ki, İran və İranın arxasında olan qüvvələr də sanki bu savaşa hazırlıqlı idilər. İndi isə Amerikanın, İsrailin İrandan belə çıxıb getməsi asan görünmür. Hər halda savaşın böyümə ehtimalı var”.
O əlavə edib ki, qonşu ölkələrə də hansısa hücumlar olarsa, raket-dron atışları həyata keçirilərsə, savaş böyüyə bilər:
“Son günlər İraqda bir ciddi narahatlıq yaranır. İraqda da İranın çox ciddi qüvvələri var. Livan müharibəyə qatılarsa, savaşın dairəsi genişlənə bilər.
Eyni zamanda, indi ABŞ müttəfiqlərə və körfəz ölkələrinə çağırış edib. Onlar hələlik İranın zərbələrinə tuş gəlməmək üçün müsbət cavab vermirlər, amma hiss eləsələr ki, İran zəifləyir və o halda ABŞ-nin müttəfiqlərinin də prosesə qatılması ehtimalı yaranır. Yəni bütün hallarda çox ciddi bir geostrateji savaş gedir. Bunun dayanması, zəifləməsi üçün cəhdlər və təşəbbüslər yoxdur. Nə savaşı aparan tərəflər, nə də digər dünya dövlətləri, BMT də daxil olmaqla bu savaşın dayanması üçün ciddi səylər göstərmirlər.
Əksinə qonşu ölkələrin də bu və ya digər formada savaşa qoşulmaq ehtimalı var. Amma bu prosesdən asılı olacaqdır”.
Politoloqun sözlərinə görə, Türkiyə və bəzi dövlətlər bu savaşın genişlənməsini istəmir:
“İndi onu dəstəkləyən güclər ağırlıq təşkil eləyəcəksə, savaş genişlənməyə bilər. Bu proseslərdən və bölgə dövlətlərinin reaksiyalarından asılı olacaqdır”.
Kəmalə Vəliyeva
Paraqraf.com
