Ötən il Azərbaycanda 96 062 uşağın doğumu qeydə alınıb.
Uşaqlardan 45 024-ü qız, 51 038-i isə oğlandır. Qeyd edək ki, 2024-cü ildə ölkədə 102 961 uşaq doğulub. Uşaq doğumunda müşahidə olunan bu azalma müxtəlif sahələrdə problemlərə gətirib çıxara bilər.
Milli Məclisin sədrinin birinci müavini Əli Əhmədov parlamentin iclasında bildirib ki, 2015-ci ildə Azərbaycanda 160 mindən yuxarı uşaq doğulduğu halda, 2025-ci ildə bu göstərici 100 minin altına düşüb.
O qeyd edib ki, 2015-ci ildə Azərbaycanın məktəblərində 1,5–1,6 milyon uşaq təhsil alırdısa, bu temp davam edərsə, bir neçə ildən sonra məktəblərdə oxuyanların sayı təxminən 1 milyon olacaq. Bu isə 50 minə yaxın müəllimin ixtisarı riskini yaradır.
2015-ci ildə ölkədə ümumtəhsil məktəblərində 150 minə yaxın müəllim çalışırdısa, bu göstərici son illərdə 130 minin altına enib. Belə ki, 2022/2023-cü ildə qadın müəllimlərin sayı 124 293 nəfər idisə, 2023/2024-cü ildə bu rəqəm 124 840 nəfərə qədər artıb, lakin 2024/2025-ci ildə 120 633 nəfərə düşüb.
Kişi müəllimlərin sayında da azalma qeydə alınıb. 2022/2023-cü ildə 27 341 nəfər kişi müəllim fəaliyyət göstərirdisə, 2023/2024-cü ildə bu göstərici 26 028 nəfərə, 2024/2025-ci ildə isə 25 748 nəfərə enib. Beləliklə, son üç tədris ili ərzində həm qadın, həm də kişi müəllimlərin sayında azalma müşahidə olunur.
Bəs uşaq sayının azalması ilə bağlı təhsildə yaranacaq problemlərin qarşısını necə almaq olar?
Təhsil İşçilərinin Həmrəyliyi Alyansının sədri, təhsil eksperti Əmrah Həsənli “Paraqraf.com”-a bildirib ki, demoqrafik göstəricilərdə müşahidə olunan bu kəskin azalma sadəcə statistik rəqəm deyil:
“Yaxın gələcəkdə təhsil sistemimizin strukturunu kökündən dəyişdirəcək ciddi bir siqnaldır. Doğum sayının ildən-ilə azalması zəncirvari reaksiya yaradaraq əvvəlcə məktəbəqədər təhsilə, ardınca isə ümumi təhsil müəssisələrinə birbaşa təsir göstərir. Şagird sayının azalması təbii olaraq sinif komplektlərinin birləşdirilməsinə və ya ləğvinə səbəb olur ki, bu da parlamentdə səsləndirilən müəllim ixtisarı riskini kifayət qədər real edir.
Lakin bu vəziyyəti təkcə böhran kimi deyil, həm də təhsilin keyfiyyətini artırmaq üçün bir fürsət kimi dəyərləndirmək mümkündür.
Bu problemin qarşısını almaq üçün ilk növbədə təhsilin idarə olunmasında kəmiyyət göstəricilərindən keyfiyyət göstəricilərinə keçidi sürətləndirməliyik. Şagird sayının azalması bizə imkan verir ki, illərdir arzuladığımız “kiçik qruplarla tədris” modelinə keçək. Əgər əvvəllər bir sinifdə 30–35 şagirdlə dərs keçmək məcburi idisə, indi bu sayı 15–20 nəfərə endirməklə fərdi yanaşmanı ön plana çıxarmaq olar. Bu yanaşma müəllimlərin iş yükünün saxlanılmasına və ixtisarların minimuma endirilməsinə xidmət edə bilər.
Eyni zamanda, müəllim heyətinin optimallaşdırılması prosesində sadəcə sayın azaldılması deyil, peşəkar inkişaf və sertifikatlaşdırma nəticələrinin əsas götürülməsi, yüksək ixtisaslı kadrların sistemdə qalmasının təmin edilməsi strateji əhəmiyyət kəsb edir”.
Ekspert əlavə edib ki, kənd və regionlardakı azkomplektli məktəblərin gələcəyi ilə bağlı yeni yanaşmalar ortaya qoyulmalıdır:
“Şagird çatışmazlığı səbəbindən bağlanan məktəblərin əvəzinə daha müasir, mərkəzləşdirilmiş regional məktəb modelləri tətbiq edilməli, müəllimlərin yerdəyişməsi prosesi sosial təminat paketləri ilə dəstəklənməlidir. Kişi müəllimlərin sayındakı azalma isə ayrıca bir tədqiqat mövzusudur və təhsil işçilərinin nüfuzunun artırılması, əməkhaqqı islahatlarının davamlılığı bu balansı bərpa etmək üçün vacibdir.
Biz bu demoqrafik daralmanı təhsil infrastrukturunu modernləşdirmək, rəqəmsal resurslardan daha effektiv istifadə etmək və təhsilin məzmununu fərdiləşdirmək üçün bir keçid dövrü kimi idarə etməliyik”.
Kəmalə Vəliyeva
Paraqraf.com
