Son illərdə baş verən silahlı münaqişələrdə pilotsuz uçuş aparatları (PUA) müharibənin simasını dəyişən əsas texnologiyalardan biri kimi təqdim olunur. Kəşfiyyat, müşahidə və zərbə imkanları sayəsində dronlar bir çox orduların arsenalında mühüm yer tutmağa başlayıb. Bununla belə, dronların müharibədə tam üstünlük yaratdığı və ya onları “məğlubedilməz silah” hesab etməyin doğru olmadığı da getdikcə daha aydın görünür.
Müasir elektron müharibə sistemlərinin inkişafı dronların ən zəif nöqtələrindən birini – rabitə və naviqasiya asılılığını – hədəfə alır. Bir çox dron GPS siqnalları, radioəlaqə və məlumat ötürmə kanalları vasitəsilə idarə olunur. Bu siqnalların qarışdırılması (jamming) və ya aldadılması (spoofing) nəticəsində pilotsuz aparat hədəfi itirə, idarəetməni itirə və ya ümumiyyətlə fəaliyyətini dayandıra bilər.
Artıq dünyanın müxtəlif ölkələri radioelektron mübarizə kompleksləri hazırlayıb. Bu sistemlər müəyyən məsafədə dronların idarəetmə siqnallarını zəiflədə və ya tamamilə kəsə bilir. Nəticədə bəzi pilotsuz uçuş aparatları təhlükəsizlik rejiminə keçir, bəziləri start nöqtəsinə qayıtmağa çalışır, digərləri isə məcburi eniş edir və ya tapşırığı yerinə yetirə bilmir. Bu səbəbdən dronların effektivliyi onların qarşısında elektron mübarizə vasitələri olmadıqda daha yüksək olur.
Digər mühüm məsələ isə qiymət və nəticə balansıdır. Ucuz kamikadze dronları bahalı hərbi texnikaya təhlükə yarada bilsə də, onlara qarşı tətbiq edilən elektron müharibə sistemləri, radarlar və hava hücumundan müdafiə vasitələri geniş istifadə olunduqca bu üstünlük azalır. Döyüş meydanı daim dəyişir və hər yeni texnologiyaya qarşı yeni əks-texnologiyalar meydana çıxır.
Bununla yanaşı, bütün dronların eyni səviyyədə elektron müdaxiləyə həssas olduğunu söyləmək də düzgün deyil. Bəzi müasir sistemlər süni intellekt, avtonom naviqasiya, alternativ sensorlar və maneələrə qarşı daha dayanıqlı rabitə texnologiyalarından istifadə edir. Bu isə onların elektron mübarizə şəraitində də müəyyən tapşırıqları yerinə yetirməsinə imkan verə bilər.
Nəticə etibarilə, dronlar müasir müharibənin mühüm elementidir, lakin təkbaşına həlledici silah hesab edilə bilməz. Elektron müharibə sistemləri, hava hücumundan müdafiə vasitələri və digər əks-tədbirlər onların təsirini ciddi şəkildə azalda bilir. Müharibənin taleyini yalnız bir texnologiya deyil, müxtəlif silah sistemlərinin, hazırlığın, taktikanın və koordinasiyanın vəhdəti müəyyən edir.
Həsən Məmmədov
Paraqraf.com
