27 Sentyabr – Anım Günü Azərbaycan xalqının tarixində xüsusi əhəmiyyət daşıyan günlərdən biridir. Bu tarix 2020-ci ildə başlayan Vətən müharibəsinin ilk gününü, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası uğrunda aparılan mübarizəni və bu yolda canından keçən şəhidlərimizin əziz xatirəsini yaşadır.
Anım Günü yalnız 44 günlük müharibənin xatırlanması ilə məhdudlaşmır. Bu tarix Azərbaycan xalqının torpaq, Vətən və milli yaddaş anlayışlarının nə qədər dərin köklərə malik olduğunu bir daha göstərir. Qarabağ uğrunda mübarizənin arxasında illərlə davam edən işğal, məcburi köçkünlük, itkilər və doğma torpaqlara qayıdış arzusu dayanırdı.
Bu baxımdan Qərbi Azərbaycan məsələsi də milli yaddaşımızın mühüm istiqamətlərindən biri kimi diqqət çəkir.
Qərbi Azərbaycan yaddaşı
Azərbaycanlıların tarixən yaşadığı indiki Ermənistan ərazisindəki yaşayış məntəqələri, qədim qəbiristanlıqlar, məscidlər, tarixi tikililər və toponimlər xalqımızın həmin ərazilərlə bağlı tarixi yaddaşının mühüm hissəsini təşkil edir.
Müxtəlif dövrlərdə həmin ərazilərdən azərbaycanlıların deportasiya edilməsi və köçürülməsi nəticəsində minlərlə ailə öz doğma yurdlarından ayrılmağa məcbur olub. Xüsusilə XX əsrdə baş verən deportasiya prosesləri Azərbaycan cəmiyyətində dərin izlər buraxıb.
Bu gün Qərbi Azərbaycan mövzusu gündəmə gətirilərkən əsas məsələlərdən biri tarixi yaddaşın qorunmasıdır. İnsanların doğulduqları kəndlərin, şəhərlərin, məhəllələrin, məktəblərin, qəbiristanlıqların və digər tarixi məkanların xatırlanması həmin yaddaşın gələcək nəsillərə ötürülməsinə xidmət edir.
Qarabağ müharibəsi və şəhidlərin fədakarlığı
1990-cı illərin əvvəllərində Azərbaycan torpaqlarının işğalı yüz minlərlə insanın öz doğma yurdlarından didərgin düşməsinə səbəb oldu. Qarabağ və ətraf rayonlardan olan məcburi köçkünlərin taleyi uzun illər Azərbaycan cəmiyyətinin ən ağrılı məsələlərindən biri olaraq qaldı.
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi isə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində yeni mərhələ yaratdı.
44 gün davam edən müharibədə Azərbaycan Ordusunun hərbçiləri böyük fədakarlıq göstərdilər. Döyüşlərdə şəhid olan hər bir Azərbaycan vətəndaşının həyat hekayəsi Vətən anlayışının nə qədər böyük məna daşıdığını göstərir.
Bu səbəbdən 27 Sentyabr yalnız təqvimdə qeyd olunan bir tarix deyil. Bu gün şəhidlərin xatirəsinə ehtiram, onların ailələrinə hörmət və Vətən uğrunda verilən qurbanların yadda saxlanılması günüdür.
Qərbi Azərbaycan və Qarabağ mövzusunun ortaq xətti
Qərbi Azərbaycan və Qarabağ məsələlərinin tarixi və hüquqi aspektləri bir-birindən fərqli olsa da, Azərbaycan cəmiyyətinin yaddaşında bu mövzuları birləşdirən mühüm bir xətt mövcuddur: doğma yurda bağlılıq və tarixi yaddaşın qorunması.
Qarabağdan didərgin düşmüş insanların uzun illər doğma torpaqlarına qayıtmaq arzusu bu bağlılığın ən bariz nümunələrindən biri idi. Bu gün Qərbi Azərbaycandan olan ailələrin də öz ata-baba yurdları ilə bağlı xatirələri, ailə arxivləri, fotoşəkilləri, sənədləri və nəsildən-nəslə ötürülən məlumatları həmin yaddaşın mühüm hissəsidir.
Bu baxımdan 27 Sentyabr – Anım Günü həm də gənc nəslə Vətən anlayışının mahiyyətini anlatmaq üçün mühüm tarixdir.
Şəhidlərin xatirəsinin yaşadılması yalnız onların adlarının çəkilməsi demək deyil. Onların uğrunda mübarizə apardıqları dəyərlərin – Vətənə bağlılığın, milli həmrəyliyin, tarixə hörmətin və dövlətçilik düşüncəsinin gələcək nəsillərə çatdırılması da bu yaddaşın davamıdır.
Tarixi yaddaş gələcəyə baxışdır
Qərbi Azərbaycanla bağlı yaddaşın qorunması da məhz bu kontekstdə xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Tarixi faktların, toponimlərin, ailə xatirələrinin, mədəni irs nümunələrinin və sənədlərin toplanması gələcək nəsillər üçün mühüm mənbə rolunu oynaya bilər.
Eyni zamanda bu mövzuların cəmiyyətə təqdim olunmasında emosional yanaşmadan daha çox, tarixi faktlara, sənədlərə və beynəlxalq hüququn prinsiplərinə əsaslanan yanaşmanın əhəmiyyəti böyükdür.
Çünki tarix yalnız keçmişi xatırlamaq deyil. Tarix həm də gələcəyi daha düzgün qurmaq üçün yaddaş yaratmaqdır.
27 Sentyabr isə bizə bir daha xatırladır ki, Vətən anlayışı yalnız coğrafi ərazi ilə məhdudlaşmır. Vətən insanın yaddaşında, ailəsinin tarixində, doğulduğu torpağın xatirəsində, şəhidlərin əmanətində və gələcək nəsillərə ötürülən milli dəyərlərdə yaşayır.
Şəhidlərimizin xatirəsi daim yaşayacaq
27 Sentyabr – Anım Günündə Azərbaycan xalqı Vətən müharibəsində həyatını itirən şəhidlərin xatirəsini ehtiramla yad edir.
Onların arasında müxtəlif bölgələrdən, müxtəlif ailələrdən olan insanlar vardı. Lakin onları birləşdirən ümumi dəyər Vətən qarşısında məsuliyyət və dövlətin ərazi bütövlüyü uğrunda mübarizə idi.
Bu gün Qarabağda həyatın yenidən qurulması, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışı və tarixi torpaqlar barədə yaddaşın qorunması Azərbaycanın milli yaddaş siyasətinin müxtəlif istiqamətlərini təşkil edir.
Qərbi Azərbaycan məsələsinə münasibətdə də əsas məqsədlərdən biri tarixi yaddaşın qorunması, mədəni irsin sənədləşdirilməsi və gələcək nəsillərin öz tarixini bilməsidir.
27 Sentyabr bu baxımdan həm şəhidlərimizi yad etdiyimiz, həm də Vətən uğrunda mübarizənin hansı böyük mənəvi dəyərlərdən qaynaqlandığını düşündüyümüz gündür.
Qərbi Azərbaycanın yaddaşı, Qarabağın azadlığı və şəhidlərin əziz xatirəsi Azərbaycan xalqının milli yaddaşının müxtəlif səhifələridir. Bu yaddaşın qorunması isə gələcək nəsillər qarşısında ən mühüm mənəvi vəzifələrdən biridir.
Şəhidlərimizin ruhu qarşısında baş əyir, onların əziz xatirəsini dərin ehtiramla yad edirik.
