“Təhsil haqqındakı kəskin artım ikinci ali təhsilə çıxışı çətinləşdirə bilər” – Ekspert

Azərbaycanda ali təhsilin əlçatanlığı ilə bağlı müzakirələr yenidən aktuallaşıb. Bakı Dövlət Universitetində təkrar ali təhsil üzrə hüquq ixtisasının illik təhsil haqqının 5500 manatdan 7600 manata yüksəldilməsi cəmiyyətdə müxtəlif suallar doğurub.

Bir il ərzində 2100 manatlıq artımın səbəbləri, bu qərarın iqtisadi əsaslandırılması və onun təhsil almaq istəyən vətəndaşlara təsiri müzakirə mövzusuna çevrilib. Xüsusilə ikinci ali təhsil almaq, peşə biliklərini artırmaq və ya yeni ixtisasa yiyələnmək istəyən şəxslər bu qiymətlərin təhsilin əlçatanlığına mənfi təsir göstərə biləcəyini düşünürlər.

Təhsil eksperti Vüsət Əzizov “Paraqraf.com”a açıqlamasında bildirib ki, təhsil haqqının belə səviyyədə artırılması həm iqtisadi, həm də sosial baxımdan ciddi müzakirə tələb edən məsələdir:

“5500 manatdan 7600 manata yüksəliş təxminən 38 faizlik artım deməkdir. Bu isə bir il ərzində kifayət qədər yüksək göstəricidir. Universitetlərin təhsil haqlarını artırmasını əsaslandıran müəyyən səbəblər ola bilər. Bunlara müəllimlərin əməkhaqlarının artırılması, tədris infrastrukturunun və texnologiyaların yenilənməsi, inzibati və kommunal xərclərin yüksəlməsi, həmçinin hüquq kimi yüksək tələbat olan ixtisaslarda bazar qiymətlərinin formalaşması daxildir. Əgər bu amillər həqiqətən mövcuddursa, müəyyən artımı iqtisadi baxımdan izah etmək mümkündür. Lakin belə hallarda şəffaf əsaslandırmanın təqdim olunması ictimai narazılığın qarşısını ala bilər.

İkinci ali təhsil almaq istəyənlərin böyük əksəriyyəti işləyən şəxslərdir. Onlar ya ixtisaslarını dəyişmək, ya da əlavə peşə bacarıqları əldə etmək məqsədi daşıyırlar. Bu kateqoriyadan olan şəxslər adətən yalnız ödənişli təhsil ala bilir və təqaüd imkanlarından yararlanmırlar. Bu baxımdan 2100 manatlıq əlavə maliyyə yükü bir çox vətəndaş üçün ciddi maneəyə çevrilə bilər. Xüsusilə orta gəlirli ailələr üçün bu məbləğ aylıq büdcənin mühüm hissəsinə bərabərdir”.

Ekspert hesab edir ki, bu cür qiymət artımları ikinci ali təhsil almaq istəyənlərin sayının azalmasına, peşəkar yenidənhazırlanma imkanlarının məhdudlaşmasına və təhsildə sosial bərabərsizliyin dərinləşməsinə səbəb ola bilər:

“Müasir əmək bazarında insanların karyeraları boyunca bir neçə dəfə ixtisas dəyişməsi və ya əlavə təhsil alması normal qəbul edilir. Buna görə də ikinci ali təhsilin həddindən artıq bahalaşması insan kapitalının inkişafına mənfi təsir göstərə bilər. Təhsil haqqındakı bu artımın arxasında duran real xərclər təhsil müəssisəsi tərəfindən ictimaiyyətə aydın şəkildə izah edilməlidir.

Əgər qiymət artımı obyektiv xərclərlə əsaslandırılırsa, bu, iqtisadi baxımdan müəyyən qədər məntiqli görünə bilər. Bununla yanaşı, təhsilin əlçatanlığını qorumaq məqsədilə mərhələli qiymət artımı, güzəştli ödəniş mexanizmləri, hissə-hissə ödəniş imkanları və ya xüsusi təqaüd proqramlarının tətbiqi daha balanslı yanaşma hesab oluna bilər.

Nəticə etibarilə, təhsil haqqının 5500 manatdan 7600 manata qaldırılması təhsilin keyfiyyətinin yüksəldilməsi məqsədi daşısa belə, mövcud sosial-iqtisadi şəraitdə bir çox vətəndaş üçün ikinci ali təhsilə çıxışı çətinləşdirə və bu sahədə narahatlıqları artıran amillərdən birinə çevrilə bilər”.

 

Kəmalə Vəliyeva
Paraqraf.com