Şizofreniya ciddi və kompleks psixi xəstəliklərdən biridir. Bu xəstəliyə dünyada təxminən hər 100 nəfərdən birində rast gəlinir. Şizofreniyası olan insanlarda düşüncə və qavrama pozuntuları baş verir. Həmin şəxslərin danışıq və davranışlarında da müəyyən dəyişikliklər müşahidə olunur.
Psixoloq Dilbər Bəhmənli “Paraqraf.com”a bildirib ki, şizofreniya beynin düşünmə, qavrama, yaddaş, diqqət və davranış funksiyalarına təsir edən ciddi psixi və neyrokoqnitiv pozuntudur:
“Bu xəstəlik zamanı insanın reallığı qiymətləndirmə qabiliyyəti zəifləyə bilər və şəxs gerçək olmayan hadisələri həqiqət kimi qəbul edə bilər. Şizofreniya psixozla müşayiət olunan xəstəliklərdən biridir.
Psixoz insanın reallıqla əlaqəsinin pozulduğu vəziyyətdir. Yəni insan olmayan səsləri eşidə, mövcud olmayan hadisələrə inana və ya ətrafdakı insanların ona zərər vermək istədiyini düşünə bilər. Məsələn, şəxs evdə tək olduğu halda kiminsə onun adını çağırdığını eşidə və bunu tam real hesab edə bilər. Bəzən insan düşünür ki, telefonuna qulaq asılır, insanlar onu izləyir və ya televizordan ona gizli mesajlar göndərilir. Bu düşüncələr ona olduqca real görünür və insan əksini qəbul etməkdə çətinlik çəkir”.
O qeyd edib ki, şizofreniyada ən çox müşahidə olunan əlamətlərdən biri hallüsinasiyalardır:
“Hallüsinasiya olmayan bir şeyi görmək, eşitmək və ya hiss etməkdir. Ən çox eşitmə hallüsinasiyası müşahidə olunur. Məsələn, insan otaqda heç kim olmadığı halda səslər eşidə bilər və bu səslər bəzən onu təhqir edə və ya ona müəyyən hərəkətlər etməyi əmr edə bilər.
Digər əsas əlamətlərdən biri isə sayıqlamalardır. Sayıqlama gerçək olmayan, amma insanın tam inandığı düşüncələrdir. Məsələn, şəxs düşünə bilər ki, qonşular onu izləyir və ya hər kəs onun haqqında danışır. Şizofreniyada düşüncə və nitq pozuntuları da müşahidə olunur. İnsan danışarkən mövzudan mövzuya keçə, cümlələri qarışıq qura bilər. Bəzən dedikləri qarşı tərəfə məntiqsiz və əlaqəsiz görünür.
Davranışlarda da dəyişikliklər baş verir. Məsələn, insan səbəbsiz gülə, uzun müddət eyni nöqtəyə baxa, öz-özünə danışa və ya qeyri-adi hərəkətlər edə bilər”.
Psixoloq əlavə edib ki, şizofreniyada mənfi simptomlar da müşahidə olunur:
“Bu zaman insan emosiyalarını daha az göstərir, insanlardan uzaqlaşır, motivasiyası azalır və gündəlik işlərə qarşı laqeyd yanaşır. Məsələn, əvvəllər aktiv və sosial olan biri zamanla otaqdan çıxmamağa başlaya bilər. Şəxsi gigiyenaya diqqət azalır və insan əvvəlki maraqlarını itirə bilir. Bu xəstəlik diqqət, yaddaş, plan qurmaq və qərar vermək kimi koqnitiv funksiyalara da təsir edir. İnsan sadə gündəlik işləri belə planlaşdırmaqda çətinlik çəkə bilər”.
Dilbər Bəhmənlinin sözlərinə görə, şizofreniya xarakter zəifliyi və ya ərköyünlük deyil:
“Bu xəstəlik mütləq psixiatrik müdaxilə tələb edir. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə simptomların idarə olunmasına, insanın sosial həyata uyğunlaşmasına kömək edir. Müalicədə əsasən antipsixotik dərmanlar, psixoterapiya, ailə dəstəyi və sosial reabilitasiya tətbiq olunur. Şizofreniyası olan insanlara qarşı damğalayıcı münasibət deyil, anlayış və peşəkar dəstək vacibdir”.
Kəmalə Vəliyeva
Paraqraf.com
