Futbol matçlarında topa vurulan tək bir baş zərbəsinin belə beyində ani zədələnmə yaratdığı müəyyən edilib. Tibb dünyasını sarsıdan yeni araşdırma, hər baş zərbəsi zamanı beyindən qana sızan və Altsheymer riskini artıran təhlükəli zülalların izini ortaya çıxarıb.
Paraqraf.com xəbər verir ki, futbol oyunlarında vurulan qollar və ya müdafiədə edilən kritik baş zərbələri tribunaları coşduran ən estetik anlar hesab olunur. Lakin bunun arxa tərəfində idmançıların sağlamlığını təhdid edən mikroskopik proseslər baş verir.
Amsterdam Universiteti Tibb Mərkəzinin mütəxəssisləri tərəfindən aparılan və “JAMA Neurology” jurnalında dərc edilən araşdırma bu vəziyyətin ciddiyyətini ortaya qoyub. Nəticələrə görə, futbol topuna vurulan tək bir baş zərbəsi belə beyində zədələnmə siqnalı verən xüsusi zülalların qana qarışmasına səbəb olur. Araşdırılan altı zülaldan ikisində zərbələrin sayı və şiddəti artdıqca qandakı səviyyənin də yüksəldiyi müəyyən edilib. Həkimlər bunu ani beyin zədələnməsinin göstəricisi kimi qiymətləndirir, illərlə yığılan zərbələrin isə gələcəkdə Altsheymer kimi nevroloji xəstəliklərə yol aça biləcəyini bildirirlər.
Araşdırma çərçivəsində həvəskar liqalarda oynayan 302 kişi futbolçu 11 matç boyunca izlənilib. Səviyyə kameraları vasitəsilə oyunçuların nə qədər baş zərbəsi aldığı və bu zərbələrin intensivliyi qeydə alınıb. Matçdan əvvəl, dərhal sonra və 24–48 saat ərzində idmançılardan qan nümunələri götürülüb.
Laborator nəticələr travmatik beyin zədələrinin göstəricisi kimi qəbul edilən “S100B” zülalının baş zərbələrindən sonra sürətlə artdığını göstərib.
Araşdırmanın ən diqqətçəkən nəticələrindən biri, matç zamanı iki və daha çox baş zərbəsi alan futbolçularda “p-tau217” zülalının dərhal yüksəlməsi olub. Altsheymer xəstəliyinin ən güclü bioloji göstəricilərindən biri sayılan bu zülal normalda sinir hüceyrələrinin strukturunu sabit saxlayır.
Topun kəllə ilə toqquşduğu an yaranan sürətlənmə və yavaşlama beyin toxumasında təzyiq dalğası yaradır. Bu mexaniki stress nəticəsində tau zülalları yerindən qoparaq qana qarışır və “p-tau217” formasına çevrilir. Qan analizləri bu göstəricilərin 48 saat ərzində normallaşdığını göstərsə də, mütəxəssislər bunun uzunmüddətli riskləri aradan qaldırmadığını bildirir.
Beyin biomexanikası üzrə ekspertlər qeyd edirlər ki, bu dəyişikliklər klassik beyin sarsıntısı həddinə çatmasa da, təkrarlanan mikro zərbələr zamanla sinir hüceyrələrində yığılma effekti yaradır. Digər tədqiqatlar da bu cür təkrarlanan təsirlərin xroniki iltihab proseslərini və neyron itkisini sürətləndirdiyini göstərir.
Hazırda “təhlükəsiz baş zərbəsi limiti” ilə bağlı dəqiq standart mövcud deyil. Buna baxmayaraq, İngiltərə Futbol Federasiyası kimi qurumlar məşqlərdə baş zərbələrinin sayını məhdudlaşdıran qaydalar tətbiq etməyə başlayıb. Mütəxəssislər isə gələcəkdə daha genişmiqyaslı tədqiqatların peşəkar liqalarda daha ciddi nəticələr ortaya çıxara biləcəyini düşünürlər.
Bu sahədəki nəticələrin futbolun gələcəyini necə dəyişəcəyi, bu mikroskopik bioloji siqnalların nə dərəcədə ciddi qəbul ediləcəyindən asılı olacaq.
Paraqraf.com
