“Azərbaycanda kommunal xidmətlər sahəsində aparılan islahatlar çərçivəsində tarif siyasətinin təkmilləşdirilməsi istiqamətində bir sıra addımlar atılır. Qaz və elektrik enerjisində olduğu kimi, su təchizatı xidmətlərində də diferensiallaşdırılmış tariflərin tətbiqi gündəmdədir”.
Bunu Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin üzvü Rövşən Muradov yerli mediaya açıqlamasında deyib.
O bildirib ki, bu dəyişikliklər resursların daha səmərəli idarə olunmasına, istehlak mədəniyyətinin formalaşmasına və su ehtiyatlarının qorunmasına xidmət etməyi hədəfləyir:
“Elə bu kontekstdə həmin diferensial tariflərin nə zaman qüvvəyə minəcəyi məsələsi də aktuallaşır. Əgər biz su sahəsində diferensial qiymətləndirməyə keçsək, bu müsbət nəticə verər. Hələlik bu barədə konkret qərar olmasa da, hazırda bununla bağlı təhlillər aparılır”.
Onun sözlərinə görə, Azərbaycan ümumilikdə içməli su ilə yüksək təminata malik ölkə deyil:
“Bizim su ehtiyatlarımız məhduddur, buna görə də bu milli sərvətdən səmərəli istifadə etmək vacibdir. Məhz bu baxımdan əhalini sudan qənaətlə istifadə etməyə təşviq edirik, maarifləndiririk ki, suyu israf etməsinlər. Bu, yalnız əhali üçün deyil, təşkilatlar və biznes strukturları üçün də keçərlidir, məsələn, avtomobil yuyucu məntəqələrdə də su çox israf olunur. Bu isə səmərəli hesab edilmir”.
Deputat qeyd edib ki, gələn ildən diferensial tariflərin tətbiqi mümkündür.
Mövzu ilə bağlı “Cebheinfo.az”-a açıqlamasında iqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənov bildirib ki, bu, bir metodologiyadır:
“İstehlakçı davranışının istiqamətləndirilməsi məqsədilə həm dövlət, həm də özəl sektorda geniş şəkildə tətbiq olunur. Bunu həm dünyada, həm də son dövrlərdə Azərbaycanda da müşahidə edirik. Suyun qiymətinin müxtəlif limitlər əsasında diferensial formada tarifləndirilməsi yanaşmasının gündəmə gəlməsinin də düşünürəm ki, bir neçə məqsədi var. Birincisi, bu və ya digər şəkildə həqiqətən hazırda ciddi problemlərdən birinə çevrilməkdə olan su qıtlığı ilə mübarizədə qənaətliliyin və istehlakçı səmərəliliyin təmin edilməsinə hədəflənib.
Təcrübə göstərir ki, hər hansı bir məhsulun və ya xidmətin, o cümlədən indiki halda suyun qiyməti artdıqda, bu, istehlakçı davranışına birbaşa təsir göstərir. Belə ki, suyun dəyəri artdıqca insanlar daha qənaətli istifadə etməyə çalışırlar. Bu da nəticə etibarı ilə sudan səmərəli istifadə və resursların effektiv idarə olunması siyasətinə xidmət edən bir göstəricidir”.
Ekspert qeyd edib ki, ikinci bir yanaşma isə böyük ehtimalla mövcud və artmaqda olan xərclərin, eyni zamanda hazırkı cari xərclərin kompensasiyası məqsədilə əlavə maliyyə mənbələrinin formalaşdırılmasıdır:
“Bu cür tarifləndirmə təbii olaraq son nəticədə aidiyyəti qurumların və təchizatçıların gəlirlərinin artmasına gətirib çıxarır. Təbii ki, sistem şəffaf və hesabatlı şəkildə idarə olunarsa, bu, yeni investisiyaların cəlbi, müasir texnologiyaların tətbiqi və infrastrukturun səmərəli formalaşdırılması istiqamətində imkanları genişləndirir.
Məsələn, Azərbaycanda suvarma kanallarının 70-80 faizi hələ də torpaq kanallardır. Bu da böyük su itkisinə gətirib çıxardır. Ailə təsərrüfatlarının demək olar ki, çiləmə üsulu ilə suvarma (Çiləmə üsulu ilə suvarma təbii yağışa bənzər suvarma suyunun tətbiqi üsuludur) sistemindən istifadə etmir. Yəni çox istiqamətdə investisiyalara ehtiyac var”.
Rəşad Həsənov vurğulayıb ki, diferensial tarif sisteminin tətbiqi uzunmüddətli dövrdə su ehtiyatlarının səmərəli idarə olunmasına və “yaşıl iqtisadiyyat”a (“Yaşıl iqtisadiyyat” termini insan rifahını və sosial ədaləti təmin edən və eyni zamanda, ətraf mühit risklərini kəskin azaldan iqtisadiyyat kimi müəyyən edilir) keçid prosesinə müəyyən qədər töhfə verə bilər:
“Əgər sistem həqiqətən də uzunmüddətli dövrdə problemin həlli yollarını axtarırsa, xüsusilə də yaşıl iqtisadiyyata keçid bu qədər gündəmdə olduğu bir dövrdə, müvafiq maliyyə mənbələri hesabına müxtəlif layihələr həyata keçirməklə bu istiqamətdə nailiyyətlərə bu və ya digər şəkildə yol aça bilər. Yəni bu da nəzəri olaraq başqa bir məqsəd kimi görünür”.
O, hesab edir ki, nəzəri baxımdan bu sistem sosial ədalət prinsipinə əsaslanır:
“Bununla belə, praktikada bu necə tətbiq olunacaq bilmirəm. Yəni bununla bağlı nəsə demək çox çətindir. Bir sıra hallarda qiymətlər artır, amma nəticələr dəyişmir.Digər tərəfdən, proqressiv qiymətləndirmə yanaşması əslində dünyada sosial ədalətin təmin olunması alətlərdən biri kimi istifadə edilir. Hökumət öz məqsədini bu və ya digər şəkildə bununla rahat pərdələyə bilir. Çünki daha çox istifadə edən, daha çox imkanlı şəxslər gəliri yüksək olan ailələr daha çox ödəməklə bu və ya digər şəkildə müvafiq istiqamətdə daha çox töhfə verməyə sövq edilir.
Nəticə etibarı ilə diferensial tarifləndirmə həm resursların qənaətli istifadəsini təşviq etməyə, həm də maliyyə dayanıqlığını təmin etməyə yönəlmiş bir yanaşmadır. Nəticələr isə gələcəkdə prosesin necə idarə olunmasından asılı olacaq və hələlik bu istiqamətdə uğurlu təcrübələrimiz çox olmadığı üçün bununla bağlı nəsə demək çətindir”.
