Jurnalist adını daşıyan hər kəsin cəmiyyət qarşısında etik və peşəkar məsuliyyəti var. Bu məsuliyyət, xüsusilə də kütləvi insan itkisi, müharibə cinayətləri və ya mümkün soyqırımı hallarında daha da ağırlaşır. Lakin jurnalist Kübra Məhərrəmovanın Qəzza zolağında baş verən faciələrə dair verdiyi açıqlama bu məsuliyyəti ya anlamadığını, ya da görməzlikdən gəldiyini göstərir.
Məhərrəmovanın, bəzi mənbələrə görə 70.000, bəzilərinə görə isə 150.000 insanın öldüyü Qəzzadakı vəziyyəti “soyqırım deyil” kimi qiymətləndirməsi, üstəlik bu fikri fələstinlilərin dənizdə çimməsi kimi qəribə və məntiqsiz bir “arqumentlə” əsaslandırması, həm siyasi, həm də humanitar baxımdan ciddi şəkildə tənqid olunmalıdır.
Beynəlxalq Hüquq Nə Deyir?
Soyqırım anlayışı hüquqi cəhətdən BMT-nin 1948-ci il Soyqırımı Cinayətinin Qarşısının Alınması və Cəzalandırılması Konvensiyası ilə müəyyən olunub. Konvensiyaya görə, soyqırım — “bir etnik, dini və ya milli qrupun tamamilə və ya qismən məhv edilməsinə yönəlmiş əməllər toplusudur.”
Qəzzada yüz minlərlə insanın yaşadığı ərazilərin sistematik şəkildə bombalanması, mülki infrastrukturların – xəstəxanalar, məktəblər, sığınacaqların – hədəfə alınması və nəticədə on minlərlə dinc insanın, xüsusilə də uşaqların və qadınların həyatını itirməsi, bu tərifə uyğun gələn ağır cinayətlərə işarə edir.
Amnesty International, Human Rights Watch və BMT İnsan Hüquqları Şurası kimi nüfuzlu beynəlxalq qurumlar artıq İsrailin hərbi əməliyyatlarında müharibə cinayətlərinin əlamətləri olduğunu açıq şəkildə bəyan ediblər. Bütün bunlar fonunda “dənizdə çimmə” faktına əsaslanaraq bu qədər dəhşətli vəziyyəti inkar etmək ya qəsdən manipulyasiyadır, ya da dərin məlumat qıtlığının təzahürüdür.
Dənizdə Çimmək Faktdırmı, Yoxsa Stereotip Manipulyasiyası?
Bir cəmiyyətin dənizdə çimməsi onun üzləşdiyi humanitar faciəni inkar etməyə əsas verə bilməz. Əgər bir müharibə bölgəsində insanların bir anlıq sükunətdən istifadə edib dəniz kənarına getmələri “normal həyat” kimi təqdim ediləcəksə, o zaman bütün müharibə və soyqırımlar “yox sayıla bilər”. Bu, kontekstin manipulyasiyası, vizual illüziyalarla gerçəkliyin üstünün örtülməsi deməkdir.
Hansısa media görüntüsündə bir neçə insanın dənizdə olması, yüz minlərlə insanın aclıq, susuzluq və bombardman altında yaşadığı reallığı dəyişdirmir. Bu, “normal həyat davam edir” ritorikası ilə aparılan klassik dezinformasiya metodudur və əslində diqqəti əsas problemdən yayındırmağa xidmət edir.
Etik Məsuliyyət və Jurnalistikanın Prinsipləri
Bir jurnalist, xüsusilə də beynəlxalq siyasi və humanitar məsələlərə toxunarkən, obyektivlik, məlumatlılıq və empatiya prinsiplərinə riayət etməlidir. Kübra Məhərrəmovanın Qəzzada baş verənləri bu cür səthi və məsuliyyətsiz şəkildə şərh etməsi, həm peşə etikasına ziddir, həm də bu hadisələrdən əziyyət çəkən on minlərlə insanın iztirablarını kiçiltmək deməkdir.
Tarix qarşısında susmaq bir mövqedir, amma saxtalaşdırmaq — cinayətdir. Qəzzada baş verənlərə siyasi simpatiya prizmasından baxmaq, faciənin miqyasını və humanitar dəyərləri dərk etməmək, ictimai rəyə ciddi zərər vurur. Jurnalistlərin borcu yalnız informasiya vermək deyil, həm də doğru, ədalətli və vicdanlı olmaqdır.
Cəmiyyət, əxlaqi həqiqətləri siyasi loyallıqlara qurban verən jurnalistika yanaşmasından daha çox zərər çəkir, nəinki yanlış xəbərlərdən. Qəzzada baş verənlər qarşısında susmaq — susqunluqla cinayəti leqallaşdırmaq deməkdir. Amma onu təhrif etmək — həm də tarixi silməkdir.
Həsən Məmmədov
Paraqraf.com
