Bu günlərdə sosial şəbəkələrdə bir xəbər yayıldı: mərhum ilahiyyatçı Hacı Şahin Həsənlinin qızının toy mərasimi keçirilib. Toy görüntüləri sosial mediada geniş müzakirə doğurdu. Amma müzakirənin mərkəzində nə gəlinin libası, nə də zövqlə bəzədilmiş şadlıq sarayı vardı. İnsanlar bir sualın ətrafında cəmləşmişdi – “Toyda musiqi olubmu?”, daha dəqiqi – “Hacı Şahinin mövqeyində olan bir şəxsin ailəsi toyda musiqiyə icazə verə bilərmi?”
Bu sual əslində daha böyük və illərlə səslənən bir sualı yenidən gündəmə gətirdi:
Musiqi İslamda haramdırmı?
Səsin cazibəsi ilə şeytanın vəsvəsəsi arasında
İnsan fitrətən musiqiyə meyllidir. Ana laylasından başlayaraq, xalq mahnılarına, ilahilərə, hətta təbiətin ahənginə qədər hər şeydə musiqi var. Musiqi ağladar, güldürər, düşündürər. Bəzən bir mahnı illərlə deyilə bilməyən bir duanı əvəz edir. Bəs bu qədər güclü bir vasitə necə olur ki, haram elan edilə bilər?
Əksər insanlar Quranda bu məsələnin konkret şəkildə haram kimi qadağan edildiyini düşünür. Amma gəlin Qurana diqqətlə baxaq – Allahın kitabında “musiqi haramdır” deyən birbaşa heç bir ayə yoxdur.
Bəziləri İsra surəsinin 64-cü ayəsinə istinad edirlər:
“Onlardan bacardığın kimsəni səsinlə yoldan çıxar…”
Bu ayədəki “səs” bəzi təfsirçilərə görə musiqidir. Amma bu qəti hökm deyil, sadəcə təfsirdəki yozumdur. Əslində bu “səs” şeytanın hər hansı vəsvəsəsi, fitnə-fəsadı da ola bilər. Musiqi də daxil olmaqla, insanı yoldan çıxaran istənilən şey.
Alimlər danışır: haram, yoxsa şərtli caiz?
İslamın müxtəlif məzhəbləri musiqiyə fərqli baxır. Hənbəli alimləri daha sərtdir, bəziləri hər cür musiqini qadağan edir. Hənəfi və Şafii məktəblərində isə məsələyə daha yumşaq yanaşma var: əgər musiqi insanı günaha aparmırsa, məzmunu əxlaqa zidd deyilsə, dinin əsaslarına zidd fikirlər təbliğ etmirsə – onun haram olduğunu söyləmək olmaz.
İslamın özündə belə bir prinsip var: “Hər bir əməl niyyətə bağlıdır.” Musiqi də bu hökmün xaricində deyil. Musiqidən necə istifadə etdiyin, niyə etdiyin, nə üçün dinlədiyin – bu, onun hökmünü müəyyən edir.
Hacı Şahinin baxışı: ölçü-həddini qorumaq
Mərhum Hacı Şahin Həsənli Azərbaycan cəmiyyətində həm dini, həm mənəvi sima kimi dərin iz buraxdı. Onun həyat və din anlayışı qadağalar üzərində deyil, hikmət və mərifət üzərində qurulmuşdu. Musiqi məsələsində də o, sərt yanaşma sərgiləmirdi.
Onun sözləri ilə desək:
“Əgər musiqi əxlaqsızlığı, içkini, zinanı, haramı təbliğ edirsə, bu, əlbəttə ki, qadağandır. Amma musiqi insanı yaxşılığa, duyğulara, Allaha yaxınlığa aparırsa, onu ümumi şəkildə haram adlandırmaq doğru olmaz.”
Bəli, Hacı Şahin musiqinin bir “ruhi qida” ola biləcəyini qəbul edirdi. Sadəcə bu qidanın zəhərli olmaması vacib idi.
Toyda musiqi? Bir ailəyə, yoxsa bir ideologiyaya mühakimə?
İndi gələk əsas məsələyə: Hacı Şahinin qızının toyunda musiqi olubmu? Bəli, sosial şəbəkələrdə yayılan görüntülərdə musiqi eşidildiyi iddia olunur. Amma bu musiqinin nə dərəcədə “haram” kateqoriyasına düşüb-düşmədiyi müzakirə mövzusudur.
Əgər orada səslənən mahnılar sevgi, ailə dəyərləri, vətən, dostluq kimi mövzuları əhatə edirdisə – bu, haram ola bilməz. Əgər toyda içki süfrəsi qurulmamışdısa, qadın və kişilər iffət çərçivəsində iştirak edirdilərsə – bu mərasim bir müsəlman ailəsi üçün təbii və qürurverici haldır.
Unutmayaq: Hacı Şahin ekstremizm yox, maarifçilik təbliğ edirdi. Onun ailəsi də, yəqin ki, bu xəttə sadiq qalıb.
Əsas sual: Musiqi haramdırmı? Yoxsa biz haramı haradan axtarırıq?
Bu gün bəzi insanlar dini yalnız “haram” axtarışı ilə yaşamağa çalışırlar. Toyda musiqi? Haram. Qadın oxudu? Haram. Gülmək? Bəlkə də haram…
Amma İslam bu deyil. İslam sevincin də, dərdin də ölçüsünü bilməkdir. Toy – sevincli gündür. Musiqi isə bu sevinci bölüşmək üçün bir vasitədir. Haram olan – ölçüsüzlükdür, nəfsi azğınlaşdırmaqdır.
Səs haram deyil, niyyət haram ola bilər
Musiqi, əslində səsdir. Həyatın özüdür. Təkcə insanlar yox, quşlar da oxuyur. Külək də, dəniz də bir melodiya ilə danışır. Haram olan – bu səsi haram niyyətlə istifadə etməkdir.
Hacı Şahinin ailəsinin toyunda musiqi olubsa da, bu, dini dəyərlərə zidd deyilsə, məhz onun təbliğ etdiyi mötədil İslamın bariz nümunəsidir.
Hər şeyin səsi var. Bəzən bir mahnı da səcdə qədər saf ola bilər – əgər qəlbdən gəlirsə.
Unutma:
Musiqi haram ola bilər, amma haramın musiqi ilə heç bir əlaqəsi olmaya da bilər.
Həsən Məmmədov
Paraqraf.com
