Şagirdlərin görünməz yükü: Akademik təzyiq və rəqəmsal dünyanın kölgəsində
Müasir dövrdə şagirdlərin üzləşdiyi çətinliklər artıq yalnız dərs yükü və imtahan stressi ilə məhdudlaşmır. Texnologiyanın sürətli inkişafı, sosial medianın gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilməsi və cəmiyyətdə formalaşmış uğur meyarları uşaqların üzərində görünməz, lakin ciddi psixoloji təzyiqlər yaradır. Bu gün bir çox şagird təkcə çantasında daşıdığı kitabların deyil, həm də emosional və psixoloji yükün ağırlığını hiss edir.
Problemin miqyası beynəlxalq araşdırmalarda da öz əksini tapır. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) 2024-cü il hesabatına əsasən, 11–15 yaşlı yeniyetmələrin 11 faizi problemli sosial media istifadəsi əlamətləri göstərir. UNICEF-in məlumatına görə isə dünyada hər yeddi yeniyetmədən biri psixi sağlamlıq problemləri ilə üzləşir. OECD-nin PISA 2022 nəticələri də göstərir ki, şagirdlərin təxminən yarısı gələcək həyatına hazır olmadığını düşünür. Bu göstəricilər məktəblərdə və ailələrdə uşaqların emosional rifahına daha çox diqqət ayrılmasının vacibliyini ortaya qoyur.
Məktəblərdə və ailələrdə uğur çox vaxt yüksək qiymətlər, olimpiada nailiyyətləri və imtahan nəticələri ilə ölçülür. Uşaqlar kiçik yaşlarından etibarən “ən yaxşı olmaq”, “birinci olmaq” və “daha yüksək nəticə göstərmək” kimi mesajlarla qarşılaşırlar. Məqsəd motivasiya yaratmaq olsa da, bəzən bu yanaşma əks təsir göstərir. Şagird öyrənmək həvəsi ilə deyil, uğursuzluq qorxusu ilə hərəkət etməyə başlayır. Nəticədə təhsil prosesi inkişaf və kəşf mühiti olmaqdan çıxaraq daimi rəqabət meydanına çevrilir.
Psixoloqlar bildirirlər ki, davamlı akademik təzyiq uşaqlarda narahatlıq, özünəinamın azalması və emosional yorğunluq yarada bilər. Xüsusilə yeniyetməlik dövründə bu təsirlər daha qabarıq şəkildə özünü göstərir. Şagird səhv etməyi təbii öyrənmə prosesinin bir hissəsi kimi deyil, uğursuzluq kimi qəbul etməyə başlayır.
Problemin digər mühüm tərəfi isə rəqəmsal mühitlə bağlıdır. Sosial media platformaları şagirdlərin gündəlik həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Burada onlar həmyaşıdlarının uğurlarını, nailiyyətlərini və ideal görünən həyatlarını izləyirlər. Halbuki sosial mediada təqdim olunan görüntülər əksər hallarda reallığın yalnız seçilmiş hissəsini əks etdirir.
Buna baxmayaraq, uşaqlar çox zaman öz həyatlarını bu görüntülərlə müqayisə edir və özlərini geri qalmış hesab edirlər. Belə müqayisələr özgüvənin zəifləməsinə, özünüqiymətləndirmənin aşağı düşməsinə və psixoloji gərginliyin artmasına səbəb olur. Beləliklə, sosial media yalnız informasiya və ünsiyyət vasitəsi deyil, həm də görünməz təzyiq mənbəyinə çevrilir.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, problemin həlli qadağalarda deyil, balanslı yanaşmadadır. Uşaqları rəqəmsal dünyadan tamamilə uzaqlaşdırmaq mümkün deyil. Əsas məqsəd onlarda sağlam rəqəmsal davranış vərdişləri formalaşdırmaqdır. Bunun üçün ailə daxilində ekran vaxtının tənzimlənməsi, canlı ünsiyyətin təşviqi və sosial medianın tənqidi şəkildə dəyərləndirilməsi vacibdir.
Eyni zamanda məktəblərdə şagirdlərin emosional rifahına daha çox diqqət yetirilməlidir. Müəllimlər və valideynlər yalnız nəticələrə deyil, uşaqların hisslərinə, maraqlarına və fərdi inkişafına da önəm verməlidirlər. Şagird bilməlidir ki, onun dəyəri yalnız aldığı qiymətlərlə ölçülmür.
Təhsilin əsas məqsədi yüksək bal toplayan məzunlar yetişdirməkdən daha geniş məna daşıyır. Təhsil özünə güvənən, məsuliyyətli, yaradıcı və həyata hazır fərdlər formalaşdırmalıdır. Bu məqsədə çatmaq üçün isə şagirdlərin üzərindəki görünməz yükü görmək, anlamaq və azaltmaq istiqamətində birgə addımlar atmaq vacibdir.
Bəlkə də, artıq şagirdin zəif qiymətindən daha çox onun yorğun baxışlarını görməyin vaxtıdır.
Aytən Kərimova
Paraqraf.com
