21 fevral bütün dünyada Beynəlxalq Ana Dili Günü kimi qeyd edilir.
Bu günün tarixi YUNESKO tərəfindən 1999-cu ilin noyabrında Banqladeş səfirinin təşəbbüsü ilə həmin günü Beynəlxalq Ana Dili Günü elan etməsi ilə başlayıb.
YUNESKO-nun baş konfransında 21 fevral – Beynəlxalq Ana Dili Günü elan olunub və üzv ölkələrin həmin gün məktəblərdə, universitetlərdə ana dilinin əhəmiyyəti ilə bağlı tədbirlər, konfranslar, seminarlar keçirməsi tövsiyə olunub.
Maraqlıdr, hazırda ölkəmizdə ana dilimizin qorunması ilə bağlı vəziyyət qənaətbəxşdir?
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun Terminologiya şöbəsinin müdiri, professor Sayalı Sadıqova bildirib ki, ölkəmizdə Azərbaycan dili dövlətçiliyimizin əsas atributlarından biri kimi inkişaf etdirilir:
21 fevral bütün dünyada Beynəlxalq Ana Dili Günü kimi qeyd edilir.
Bu günün tarixi YUNESKO tərəfindən 1999-cu ilin noyabrında Banqladeş səfirinin təşəbbüsü ilə həmin günü Beynəlxalq Ana Dili Günü elan etməsi ilə başlayıb.
YUNESKO-nun baş konfransında 21 fevral – Beynəlxalq Ana Dili Günü elan olunub və üzv ölkələrin həmin gün məktəblərdə, universitetlərdə ana dilinin əhəmiyyəti ilə bağlı tədbirlər, konfranslar, seminarlar keçirməsi tövsiyə olunub.
Maraqlıdr, hazırda ölkəmizdə ana dilimizin qorunması ilə bağlı vəziyyət qənaətbəxşdir?
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun Terminologiya şöbəsinin müdiri, professor Sayalı Sadıqova bildirib ki, ölkəmizdə Azərbaycan dili dövlətçiliyimizin əsas atributlarından biri kimi inkişaf etdirilir:
“Çünki xalqın milliliyi, kimliyi, genetik qan yaddaşı onun dilində öz əksini tapır və nəsillərdən-nəsillərə ötürülür. Müasir dövrümüzdə Azərbaycan dilinin qorunması istiqamətində bir çox fərman və sərəncamlar verilmişdir. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin də dediyi kimi: “Xalqı xalq edən, milləti millət edən onun ana dilidir”.
Məhz bu nəzərə alınaraq Azərbaycan dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında sərəncam, eləcə də “Dövlət dili haqqında” Qanun imzalanmışdır və bu qanunda Azərbaycan dilinin inkişafının bütün perspektivləri müəyyənləşdirilmişdir.
Xüsusilə 2012-ci ildə qloballaşma şəraitində zamanın tələblərinə uyğun olaraq Azərbaycan dilinin inkişaf etdirilməsi ilə bağlı Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti yanında Terminologiya Komissiyası yaradılmışdır. Bu komissiyanın başlıca məqsədi Azərbaycan dilinin müasir dövrdə termin yaradıcılığı prosesini tənzimləmək və koordinasiya etməkdir”.
O bildirib ki, əgər dilin nüvəsini ümumişlək sözlər və dialektlər təşkil edirsə, sonrakı dövrdə onun zənginləşməsinə istiqamət verən əsas sahələrdən biri elmin müxtəlif istiqamətlərdə inkişafıdır:
“Elmin müxtəlif sahələrdə inkişafı yeni sözlərin yaranmasına, yeni anlayışların formalaşmasına təkan verir. Bu səbəbdən də dünyanın hər hansı bir yerində yaranan elmi və tibbi kəşflər, birinci növbədə, anlayış vasitəsilə dillərə daxil olur. Hər bir dil öz imkanları daxilində həmin anlayışları ifadə etməli və söz yaradıcılığı prosesini zənginləşdirməlidir.
Bu baxımdan Azərbaycan dilində müasir dövrdə elmin müxtəlif sahələri ilə bağlı yaranan anlayışlar birinci növbədə dilin söz yaradıcılığı vasitəsilə ifadə edilir. Dilimizdə mövcud olan müxtəlif söz yaradıcılığı üsullarından – dialekt və ümumişlək sözlərin terminləşməsi, eləcə də morfoloji, sintaktik, semantik üsullarla yeni anlayışları ifadə edən terminlər yaradılır. Bu proses dilin daxili imkanları hesabına aparılır.
Eyni zamanda dildə söz yaradıcılığı prosesində beynəlxalq leksika əsasında da terminlər yaradılır. Leksika əsasında yaranan sözlər olduğu kimi Azərbaycan dilinə daxil olsa da, bu sözlər ədəbi dilin qanunlarına uyğunlaşdırılaraq verilir. Məhz müasir dövrdə söz yaradıcılığı, termin yaradıcılığı prosesi dil qanunlarına əsaslanaraq aparılır ki, bu da dilin daha da zənginləşməsinə şərait yaradır.
Azərbaycan dilinin tətbiqi məsələsi, nitq mədəniyyətinin inkişaf etdirilməsi müasir dövrdə xüsusilə qarşıda duran mühüm məsələlərdən biridir. Lakin bununla yanaşı, bəzən dil normaları qorunmadan müxtəlif iaşə müəssisələrinin adlarında, eləcə də küçə adlarında və reklamlarda diqqəti cəlb edən, dilin saflığına xələl gətirən səhvlər aradan qaldırılmalıdır.
Müasir dövrdə dil qanunlarına görə, birinci növbədə iaşə müəssisələrinin adları Azərbaycan dilində, ikinci növbədə isə dünya dillərindən biri olan ingilis dilində verilməlidir. Təəssüf ki, bu qanunlar pozulur. Hazırda ölkəmizdə müxtəlif iaşə müəssisələrinin adları daha çox ingilis dilindən alınan sözlərlə verilir və bu isə Azərbaycan dilinin həm saflığına, həm də söz yaradıcılığı prosesinə mənfi təsir edir. Bu kimi halların qarşısının alınması indiki dövrdə qarşıda duran mühüm məsələlərdən biridir”.
S. Sadıqova qeyd edib ki, Azərbaycan dilinin inkişafını özündə əks etdirən zəngin qrammatik sistem hazırda geniş şəkildə tədqiq olunur:
“Termin yaradıcılığı prosesinin prinsipləri, mənbələri, metodları və üsulları ilə bağlı geniş tədqiqat işləri aparılır. Bu isə Azərbaycan dilinin daha qlobal və çevik dilə çevrilməsinə imkan verir”.
Aişə Abdulova
“Çünki xalqın milliliyi, kimliyi, genetik qan yaddaşı onun dilində öz əksini tapır və nəsillərdən-nəsillərə ötürülür. Müasir dövrümüzdə Azərbaycan dilinin qorunması istiqamətində bir çox fərman və sərəncamlar verilmişdir. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin də dediyi kimi: “Xalqı xalq edən, milləti millət edən onun ana dilidir”.
Məhz bu nəzərə alınaraq Azərbaycan dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında sərəncam, eləcə də “Dövlət dili haqqında” Qanun imzalanmışdır və bu qanunda Azərbaycan dilinin inkişafının bütün perspektivləri müəyyənləşdirilmişdir.
Xüsusilə 2012-ci ildə qloballaşma şəraitində zamanın tələblərinə uyğun olaraq Azərbaycan dilinin inkişaf etdirilməsi ilə bağlı Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti yanında Terminologiya Komissiyası yaradılmışdır. Bu komissiyanın başlıca məqsədi Azərbaycan dilinin müasir dövrdə termin yaradıcılığı prosesini tənzimləmək və koordinasiya etməkdir”.
O bildirib ki, əgər dilin nüvəsini ümumişlək sözlər və dialektlər təşkil edirsə, sonrakı dövrdə onun zənginləşməsinə istiqamət verən əsas sahələrdən biri elmin müxtəlif istiqamətlərdə inkişafıdır:
“Elmin müxtəlif sahələrdə inkişafı yeni sözlərin yaranmasına, yeni anlayışların formalaşmasına təkan verir. Bu səbəbdən də dünyanın hər hansı bir yerində yaranan elmi və tibbi kəşflər, birinci növbədə, anlayış vasitəsilə dillərə daxil olur. Hər bir dil öz imkanları daxilində həmin anlayışları ifadə etməli və söz yaradıcılığı prosesini zənginləşdirməlidir.
Bu baxımdan Azərbaycan dilində müasir dövrdə elmin müxtəlif sahələri ilə bağlı yaranan anlayışlar birinci növbədə dilin söz yaradıcılığı vasitəsilə ifadə edilir. Dilimizdə mövcud olan müxtəlif söz yaradıcılığı üsullarından – dialekt və ümumişlək sözlərin terminləşməsi, eləcə də morfoloji, sintaktik, semantik üsullarla yeni anlayışları ifadə edən terminlər yaradılır. Bu proses dilin daxili imkanları hesabına aparılır.
Eyni zamanda dildə söz yaradıcılığı prosesində beynəlxalq leksika əsasında da terminlər yaradılır. Leksika əsasında yaranan sözlər olduğu kimi Azərbaycan dilinə daxil olsa da, bu sözlər ədəbi dilin qanunlarına uyğunlaşdırılaraq verilir. Məhz müasir dövrdə söz yaradıcılığı, termin yaradıcılığı prosesi dil qanunlarına əsaslanaraq aparılır ki, bu da dilin daha da zənginləşməsinə şərait yaradır.
Azərbaycan dilinin tətbiqi məsələsi, nitq mədəniyyətinin inkişaf etdirilməsi müasir dövrdə xüsusilə qarşıda duran mühüm məsələlərdən biridir. Lakin bununla yanaşı, bəzən dil normaları qorunmadan müxtəlif iaşə müəssisələrinin adlarında, eləcə də küçə adlarında və reklamlarda diqqəti cəlb edən, dilin saflığına xələl gətirən səhvlər aradan qaldırılmalıdır.
Müasir dövrdə dil qanunlarına görə, birinci növbədə iaşə müəssisələrinin adları Azərbaycan dilində, ikinci növbədə isə dünya dillərindən biri olan ingilis dilində verilməlidir. Təəssüf ki, bu qanunlar pozulur. Hazırda ölkəmizdə müxtəlif iaşə müəssisələrinin adları daha çox ingilis dilindən alınan sözlərlə verilir və bu isə Azərbaycan dilinin həm saflığına, həm də söz yaradıcılığı prosesinə mənfi təsir edir. Bu kimi halların qarşısının alınması indiki dövrdə qarşıda duran mühüm məsələlərdən biridir”.
S. Sadıqova qeyd edib ki, Azərbaycan dilinin inkişafını özündə əks etdirən zəngin qrammatik sistem hazırda geniş şəkildə tədqiq olunur:
“Termin yaradıcılığı prosesinin prinsipləri, mənbələri, metodları və üsulları ilə bağlı geniş tədqiqat işləri aparılır. Bu isə Azərbaycan dilinin daha qlobal və çevik dilə çevrilməsinə imkan verir”.
Aişə Abdulova
