Tarix bəzən sükutla danışır, bəzən isə qanla yazılır. Elə hadisələr var ki, zaman onları unutmağa çalışsa da, xalqın yaddaşı buna imkan vermir. Azərbaycan tarixində belə hadisələrdən biri də 1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə baş verən 20 Yanvar faciəsidir.
Həmin gecə Bakı yalnız qaranlığa deyil, göz yaşına da qərq oldu. SSRİ rəhbərliyinin əmri ilə şəhərə yeridilən sovet ordusu dinc əhaliyə qarşı ağır silahlar tətbiq etdi. Tankların tapdaladığı küçələrdə bir xalqın azadlıq arzusu gülləbaran edildi. Lakin unudulan bir həqiqət vardı: azadlıq güllə ilə öldürülmür.
Rəsmi məlumatlara görə, 20 Yanvar gecəsi və sonrakı günlərdə 130-dan çox dinc sakin şəhid oldu, yüzlərlə insan yaralandı. Bakı həmin anlarda sanki övladlarını qorumağa çalışan ana kimi sinəsini qabağa verdi. Qorxunun belə qorxduğu bir gecə idi. Çünki ölüm gəlmişdi, amma xalq geri çəkilməmişdi.
O gecə analar balalarını qucaqlayıb qorumağa çalışır, atalar “Vətən!” deyə irəli atılır, gənclər isə ölümün gözünə dik baxaraq xalqın səsini boğmaq istəyənlərə qarşı dayanırdı. Fövqəladə vəziyyət elan olunsa da, insanlar küçələri tərk etmədi. Axan qan qorxu yox, ümid doğurdu. Bu, əsarətə yox, azadlığa aparan yolun başlanğıcı idi.
Xalq şairi Xəlil Rza Ulutürkün misraları həmin gecənin ruhunu ifadə edirdi:
“Dayanın, ey güllələr!
Bu millətin alnına dəyirsiniz!”
Bu sözlər təkcə şeir deyildi. Bu, bir millətin hayqırtısı idi. Güllələr insanlarla yanaşı, xalqın azadlıq iradəsinə və ləyaqətinə tuşlanmışdı.
20 Yanvar şəhidləri bəlkə də sabahı görməyəcəklərini bilirdilər. Amma onlar sabahı Azərbaycan üçün qurban verdilər. Adlarını təkcə tarix kitablarına yox, millətin yaddaşına yazdırdılar. 20 Yanvar hadisələri dünya ictimaiyyətinə də göstərdi ki, Azərbaycan xalqı müstəqillik yolundan dönməyəcək.
Xalq şairi Bəxtiyar Vahabzadənin dediyi kimi:
“Bu qan yerdə qalan deyil,
Bu qan torpağı oyadar”.
Doğrudan da, o qan torpağı oyatdı. 20 Yanvar faciəsi xalqın iradəsini sındırmadı, əksinə, illərlə sinəsində boğulan azadlıq arzusunu açıq səslə dilə gətirdi. Məhz bu hadisədən sonra Azərbaycan üçün müstəqillik ideyası geri dönüşü olmayan yola çevrildi.
İllər keçdi, amma ağrı bitmədi. Qarabağ dərdi vardı — işğal olunmuş torpaqlar, viran qalmış yurdlar, didərgin düşmüş insanlar. Xalq bilirdi ki, bu ağrının cavabı olacaq. Haqq gecikə bilərdi, amma itməzdi.
2020-ci ilin payızında bu cavab verildi. 44 günlük Vətən müharibəsi yalnız hərbi qələbə deyildi — bu, 20 Yanvarda axan qanların cavabı idi. Döyüşə gedən hər bir əsgərin qəlbində 20 Yanvar şəhidlərinin ruhu yaşayırdı.
“Qarabağ Azərbaycandır!” ifadəsi şüar yox, qələbənin möhürünə çevrildi. Şuşada dalğalanan bayraq 20 Yanvar gecəsində yerə düşməyən iradənin davamı idi. O gecə Bakıda şəhid olanların arzusu illər sonra Qarabağ dağlarında gerçəkləşdi.
Bu gün azad Vətəndə gülən uşaqlar, rahat nəfəs alan insanlar varsa, bu, 20 Yanvar şəhidləri və Vətən müharibəsi qəhrəmanlarının fədakarlığı sayəsindədir. Onlar ölümün üzərinə Vətən adı ilə getdilər. Hər şəhid bir ailənin deyil, bir millətin övladı oldu.
Tarix yazan qəhrəmanlar heç vaxt unudulmur. Onlar yalnız abidələrdə deyil, yaşayan vicdanlarda, döyünən ürəklərdə yaşayırlar. Hər dalğalanan bayraq, hər səslənən himn onların ruhunu yaşadır. Azadlıq bizə hədiyyə edilməyib — o, şəhidlərin qanı ilə qazanılıb.
20 Yanvar təkcə faciə deyil, həm də milli qürur və qeyrət tarixidir. Bu tarixi yaşatmaq və gələcək nəsillərə düzgün ötürmək hər bir vətəndaşın borcudur. Çünki 20 Yanvar şəhidləri Azərbaycan tarixinin sönməyən məşəlidir.
Q. Allahverdi
Paraqraf.com
