Nikolás Maduro hakimiyyəti ilə 1968-ci ildə Çexoslovakiyada baş verən Praqa Baharı arasında birbaşa tarixi əlaqə olmasa da, mahiyyət baxımından onları birləşdirən ortaq cəhətlər mövcuddur. Hər iki halda əsas məsələ hakimiyyətin xalqın azadlıq və islahat tələblərinə verdiyi reaksiyadır. Praqa Baharı sovet tipli sosialist sistem daxilində daha azad, daha ədalətli və insan mərkəzli bir idarəetmə cəhdi idi. Maduro dövründə Venesuelada baş verənlər isə avtoritar bir rejimin xalqın siyasi, iqtisadi və sosial narazılıqlarına qarşı sərt və basqıcı münasibətini nümayiş etdirir.
1968-ci ildə Çexoslovakiya cəmiyyəti senzuranın ləğvini, söz azadlığını və siyasi iştirak imkanlarının genişlənməsini tələb etdi. Alexander Dubček bu tələbləri sistem daxilində islahatlarla qarşılamağa çalışdı. Bu, mərkəzi hakimiyyət üçün təhlükə kimi qiymətləndirildi və nəticədə tanklar azadlıq ideyasının üzərinə yeridildi. Burada əsas qorxu hakimiyyətin nəzarəti itirməsi idi. Sovet rəhbərliyi xalqın azad iradəsinin digər ölkələrə nümunə olacağından ehtiyatlandı və zorakılığa əl atdı.
Maduro hakimiyyəti də oxşar qorxu üzərində quruldu. Venesuelada iqtisadi böhran, yoxsulluq və siyasi repressiyalar fonunda xalqın etirazları artdı. Bu etirazlar demokratik dəyişiklik, azad seçkilər və hakimiyyətin məsuliyyət daşıması tələbi idi. Hakimiyyət isə bu çağırışlara dialoq və islahatla yox, güc strukturları, təzyiq və nəzarət mexanizmləri ilə cavab verdi. Media üzərində nəzarət, müxalifətin sıxışdırılması və dövlət institutlarının şəxsi hakimiyyətə tabe etdirilməsi Praqa Baharını boğan məntiqin müasir forması kimi ortaya çıxdı.
Həm 1968-ci il Çexoslovakiyasında, həm də Maduro dövrü Venesuelasında hakimiyyət ideologiyanı xalqın iradəsindən üstün tutdu. Praqa Baharında “sosializmin qorunması”, Venesuelada isə “inqilabın davamı” şüarları azadlıqların məhdudlaşdırılmasına bəraət qazandırmaq üçün istifadə olundu. Əslində isə hər iki halda əsas məqsəd siyasi gücün qorunması oldu. Xalqın istəkləri təhlükə kimi təqdim edildi, fərqli fikir isə düşmən obrazına çevrildi.
Bu paralellik göstərir ki, zaman və məkan dəyişsə də, avtoritar idarəetmənin mahiyyəti dəyişmir. Praqa Baharı tanklarla, Venesuelada isə dövlət aparatının daxili basqı mexanizmləri ilə boğuldu. Fərq üsullardadır, mahiyyət isə eynidir: azadlıq qorxu yaradır, qorxu isə zorakılıq doğurur. Tarix sübut edir ki, bu cür rejimlər qısa müddətdə susqunluq yaratsa da, uzunmüddətli sabitlik və legitimlik təmin edə bilmir. Praqa Baharı illər sonra Məxməri İnqilabla qayıtdığı kimi, Venesuelada da xalqın azadlıq tələbi siyasi yaddaşdan silinmir.
Həsən
Paraqraf.com
