Dünyada baş verən iqtisadi dəyişikliklər ölkələrin inkişaf strategiyalarına birbaşa təsir göstərir. Qlobal bazarlarda qeyri-müəyyənliyin artması, yeni texnologiyaların iqtisadi münasibətləri yenidən formalaşdırması və enerji siyasətindəki dəyişikliklər dərin analitik yanaşma tələb edir. Bu proseslərin mahiyyətini anlamaq və düzgün qiymətləndirmək üçün elmi baxış və peşəkar təhlil mühüm rol oynayır.
Sözügedən mövzu ilə bağlı iqtisadçı-alim Vüqar Qocayev Paraqraf.com-a müsahibə verib. Müsahibəni təqdim edirik:
— Vüqar müəllim, müasir dövrdə qlobal iqtisadiyyat hansı əsas çağırışlarla üzləşir?
— Qlobal iqtisadiyyat hazırda bir neçə paralel risklə üzləşir. Geosiyasi gərginliklər, tədarük zəncirlərində qırılmalar, inflyasiya təzyiqləri və texnoloji transformasiya əsas çağırışlar sırasında dayanır. Xüsusilə rəqəmsallaşma iqtisadi strukturları sürətlə dəyişir və klassik modellərin yenidən baxılmasını tələb edir.
— Bu proseslər inkişaf etməkdə olan ölkələrə necə təsir göstərir?
— İnkişaf etməkdə olan ölkələr üçün bu proseslər həm risk, həm də fürsət yaradır. Risk ondan ibarətdir ki, zəif institusional mühit və asılı iqtisadi struktur böhranlara qarşı dayanıqsızlıq yaradır. Fürsət isə ondan ibarətdir ki, düzgün strategiya ilə texnologiya transferi, insan kapitalının inkişafı və ixrac potensialının genişlənməsi mümkündür.
— Azərbaycan iqtisadiyyatının hazırkı vəziyyətini necə qiymətləndirirsiniz?
— Azərbaycan iqtisadiyyatı enerji resurslarına əsaslanan modeldən şaxələndirilmiş struktura keçid mərhələsindədir. Bu proses asan deyil, lakin zəruridir. Qeyri-neft sektorunun inkişafı, xüsusilə sənaye, kənd təsərrüfatı və xidmət sahələri iqtisadi dayanıqlığın əsas şərtidir. Burada dövlət siyasəti ilə özəl sektor arasında balans həlledici rol oynayır.
— İnflyasiya və qiymət artımları ilə mübarizədə hansı mexanizmlər daha effektivdir?
— İnflyasiya ilə mübarizə təkcə monetar alətlərlə məhdudlaşmır. Pul-kredit siyasəti vacibdir, lakin fiskal intizam, rəqabət mühiti və istehsalın stimullaşdırılması eyni dərəcədə əhəmiyyət daşıyır. Əgər bazarda real rəqabət yoxdursa, qiymət artımlarını inzibati üsullarla saxlamaq uzunmüddətli nəticə vermir.
— Gənclərin iqtisadi proseslərdə rolu barədə nə düşünürsünüz?
— Gənclər iqtisadi inkişafın əsas hərəkətverici qüvvəsidir. Təhsil, innovasiya və startap ekosistemi gənclərin potensialını üzə çıxarır. Dövlət və universitetlər gənclərə yalnız bilik yox, tənqidi düşüncə və analitik bacarıqlar qazandırmalıdır. İqtisadiyyat yalnız mütəxəssislərlə yox, düşünən kadrlarla inkişaf edir.
— Son olaraq, iqtisadi siyasət formalaşdıranlara hansı tövsiyəni verərdiniz?
— Qısa müddətli nəticələrə fokuslanmaq əvəzinə uzunmüddətli institusional islahatlara üstünlük verilməlidir. İqtisadi inkişaf yalnız statistika artımı deyil, etimad, şəffaflıq və hüquqi mühitin güclənməsi ilə ölçülür. Dayanıqlı iqtisadiyyat məhz bu təməl üzərində qurulur.
Aytac
Paraqraf.com
