2010-cu ildə ABŞ prezidenti Barack Obama tərəfindən “Don’t Ask, Don’t Tell” (DADT) adlı hərbi xidmət qaydasının ləğvi ABŞ cəmiyyətində və ordusunda ciddi müzakirələrə səbəb oldu. Bu qərar bir tərəfdən vətəndaş hüquqları baxımından irəliləyiş kimi təqdim edilsə də, digər tərəfdən onun siyasi, institusional və praktiki nəticələri tənqidi yanaşma tələb edir.
“Don’t Ask, Don’t Tell” siyasəti 1993-cü ildən qüvvədə idi və LGBTQ+ şəxslərin orduda xidmət etməsinə yalnız cinsi orientasiyalarını gizli saxladıqları halda icazə verirdi. Bu siyasət açıq şəkildə diskriminativ olsa da, onun tərəfdarları bunu orduda “vahidlik” və “nizam-intizam”ı qorumaq üçün kompromis kimi əsaslandırırdılar. 2010-cu ildə qaydanın ləğvi bu kompromisi tamamilə aradan qaldırdı və orduda sosial dəyişikliklərin sürətləndirilməsinə yol açdı.
Tənqidçilərin əsas arqumentlərindən biri bu qərarın kifayət qədər geniş ictimai və institusional konsensus olmadan qəbul edilməsidir. ABŞ ordusu ciddi iyerarxiyaya və ənənələrə əsaslanan bir qurumdur. Belə bir strukturda sosial siyasətlərin sürətli dəyişdirilməsi adaptasiya problemləri yarada bilərdi. Xüsusilə bəzi hərbi qulluqçuların dini və şəxsi inancları ilə yeni qaydalar arasında ziddiyyətlər meydana çıxdı.
Digər tənqid nöqtəsi qərarın daha çox simvolik və siyasi xarakter daşıması ilə bağlıdır. Obama administrasiyası bu addımı insan haqları sahəsində mühüm nailiyyət kimi təqdim etsə də, bəzi tənqidçilər bunu seçici bazasını gücləndirməyə yönəlmiş siyasi gediş kimi qiymətləndirdilər. Onların fikrincə, orduda mövcud olan digər ciddi problemlər – veteranların sosial təminatı, psixoloji dəstək, hərbi əməliyyatların nəticələri – bu cür simvolik qərarların kölgəsində qaldı.
Bundan əlavə, DADT-nin ləğvi diskriminasiyanı hüquqi baxımdan aradan qaldırsa da, real praktikada bütün problemləri həll etmədi. Bəzi hallarda LGBTQ+ hərbçilər qeyri-rəsmi təzyiqlər, münasibət problemləri və sosial ayrı-seçkiliklə üzləşməkdə davam etdilər. Bu da göstərdi ki, qanuni dəyişikliklər cəmiyyətin və institutların düşüncə tərzi dəyişmədən tam təsirli olmur.
Nəticə etibarilə, “Don’t Ask, Don’t Tell” siyasətinin ləğvi ABŞ tarixində mühüm hadisə olsa da, ona yalnız müsbət addım kimi yanaşmaq kifayət deyil. Bu qərar orduda sosial dəyişikliklərin necə və hansı sürətlə aparılmalı olduğu, siyasi simvolizm ilə real institusional ehtiyaclar arasındakı balans və hüquqi islahatların praktik nəticələri barədə ciddi suallar doğurur. Tənqidi baxış bu hadisəni daha obyektiv və dərindən anlamağa imkan verir.
Həsən Məmmədov
Paraqraf.com
