Texnologiya tarix boyu insan həyatına təsir göstərib. Lakin nadir hallarda bu təsir bu qədər qısa müddətdə və bu qədər güclü olub. Süni intellekt məhz belə texnologiyalardan biridir. O, qəfil şəkildə həyatımıza və gündəlik vərdişlərimizə daxil oldu. Bu dəyişikliklərin bizi rahatlaşdırdığı, yoxsa tənbəlləşdirdiyi isə bu gün ən çox müzakirə olunan suallardandır.
Müasir gənc artıq informasiyanı axtarmır, ona birbaşa çatır. Bir mövzunu öyrənmək üçün kitabxanaya getmək, fərqli mənbələri müqayisə etmək getdikcə nadir hal alır. Süni intellekt bir neçə saniyə ərzində cavab təqdim edir və bu cavab çox vaxt kifayətli görünür. Bu sürət gənclərdə vaxt qazandıqları hissini yaradır. Lakin düşünməyə ayrılan zaman azaldıqca, sual vermək vərdişi də zəifləyir. Halbuki öyrənmək məhz sualdan başlayır.
Süni intellektin gənclərə yaratdığı imkanları inkar etmək mümkün deyil. Xarici dil öyrənənlər üçün səssiz müəllim, yazı yazanlar üçün fikir ortağı, proqramlaşdırma ilə maraqlananlar üçün isə bitməyən bir mənbədir. Düzgün istifadə olunduqda bu texnologiya gəncin potensialını üzə çıxara, onu daha yaradıcı və cəsarətli edə bilər. Lakin məsələ imkanların mövcudluğunda deyil, onlardan necə istifadə edilməsindədir.
Problem o zaman yaranır ki, bəzi gənclər süni intellekti köməkçi yox, əvəzləyici kimi görür. Mətn onun yerinə yazılır, cavab onun yerinə düşünülür, bəzən isə qərarlar belə ona buraxılır. Bu nöqtədən sonra məsuliyyət artıq texnologiyanın yox, insanın üzərinə düşür. Çünki düşünməyən insan zamanla məntiqi təfəkkürünü, analiz və mühakimə bacarıqlarını itirməyə başlayır.
Bu təsir xüsusilə təhsil sahəsində daha aydın hiss olunur. Tapşırığı yerinə yetirmək asanlaşıb, lakin öyrənmək çətinləşib. Gənc nəticəni əldə edir, amma o nəticəyə aparan yolu keçmir. Halbuki insanı formalaşdıran əsas mərhələ məhz prosesdir. Səhv etmək, düzəltmək, yenidən cəhd göstərmək süni intellektin deyil, insanın inkişaf yolunun ayrılmaz hissəsidir.
Sosial münasibətlər də bu dəyişiklikdən kənarda qalmayıb. Gənclər artıq suallarını dostlarına deyil, ekrana ünvanlayır, məsləhəti ailədən yox, proqramlardan alırlar. Bu rahatdır, lakin eyni zamanda soyuq bir yanaşmadır. İnsan ünsiyyətini texnologiyaya həvalə etdikcə empati zəifləyir, bu isə zamanla sosial təcridə və cəmiyyətdən uzaqlaşmaya səbəb ola bilər.
Bütün bunlara baxmayaraq, süni intellekt nə düşməndir, nə də dost. O, sadəcə güclü bir alətdir. Alətin necə işləyəcəyi onu istifadə edən insanın niyyətindən asılıdır. Düşünən, məsuliyyətli gənc süni intellekti inkişaf vasitəsinə çevirə bilər. Əks halda isə bu texnologiya rahatlıq içində passivliyə və zehni geriləməyə yol aça bilər.
Nəticə olaraq demək olar ki, süni intellekt gənclərin gələcəyini müəyyən etmir, gənclərin ona münasibəti gələcəyi formalaşdırır. Texnologiya dəyişir, amma məsuliyyət dəyişmir. Düşünmək, qərar vermək və düzgün yolu seçmək hələ də insanın öz əlindədir. Gələcəyin gənci süni intellekti sadəcə istifadə edən deyil, onu anlayan, yönləndirən və inkişaf etdirən gənc olacaq.
Türkanə Səfərova
Paraqraf.com
