1984-cü il dekabrın 19-da Pekində Çin Xalq Respublikası ilə Böyük Britaniya arasında Honq Konqun gələcək statusunu müəyyən edən Çin–Böyük Britaniya Birgə Bəyannaməsi imzalanıb. Bu sənəd Honq Konqun 1997-ci ildə Böyük Britaniyadan Çinə təhvil verilməsinin hüquqi və siyasi əsaslarını formalaşdırıb və beynəlxalq münasibətlər tarixində mühüm hadisə kimi qiymətləndirilir.
Honq Konq XIX əsrin ortalarından etibarən Böyük Britaniyanın nəzarəti altında olub. Ərazi müxtəlif mərhələlərdə Britaniyaya verilib və xüsusilə “Yeni Ərazilər” adlanan hissə 1898-ci ildə 99 illik icarəyə götürülüb. Bu icarə müddətinin 1997-ci ildə başa çatması Honq Konqun gələcəyi ilə bağlı danışıqları qaçılmaz edib. 1980-ci illərin əvvəllərində Çin və Böyük Britaniya arasında intensiv diplomatik müzakirələr aparılıb.
Birgə Bəyannaməyə əsasən, Honq Konq 1 iyul 1997-ci ildə Çin Xalq Respublikasına qaytarılmalı idi. Çin tərəfi Honq Konqun yüksək muxtariyyətə malik xüsusi inzibati rayon statusu alacağını öhdəsinə götürüb. Sənəddə “bir ölkə, iki sistem” prinsipi təsbit edilib. Bu prinsipə görə, Honq Konqda kapitalist iqtisadi sistem və mövcud həyat tərzi ən azı 50 il müddətinə, yəni 2047-ci ilə qədər qorunmalı idi.
Bəyannamədə Honq Konqunun öz məhkəmə sistemi, qanunvericiliyi, maliyyə və ticarət mexanizmlərinin saxlanılması, söz və mətbuat azadlığının təmin edilməsi kimi müddəalar yer alıb. Xarici siyasət və müdafiə məsələləri isə Çin mərkəzi hakimiyyətinin səlahiyyətində qalmalı idi. Sənəd Birləşmiş Millətlər Təşkilatında qeydiyyata alınıb və beynəlxalq hüquqi sənəd statusu qazanıb.
1984-cü il bəyannaməsi Honq Konqun dünya maliyyə mərkəzi kimi mövqeyinin qorunmasına zəmanət verməyi hədəfləyirdi. Bu razılaşma regionda sabitliyin təmin olunması və Honq Konq əhalisinin gələcəklə bağlı narahatlıqlarının azaldılması baxımından mühüm rol oynayıb. Eyni zamanda, sənəd Çinin beynəlxalq sistemə inteqrasiyası və diplomatik etibarlılığının gücləndirilməsi üçün də əhəmiyyətli hesab olunub.
Birgə Bəyannamə sonrakı illərdə Honq Konqun Əsas Qanununun hazırlanmasına əsas yaradıb. Bununla belə, sənədin müddəalarının icrası və “bir ölkə, iki sistem” prinsipinin tətbiqi illər ərzində beynəlxalq müzakirələrin və siyasi debatların mərkəzində olub. 1984-cü il Çin–Böyük Britaniya Birgə Bəyannaməsi Honq Konqun müasir tarixində dönüş nöqtəsi kimi qalmaqdadır.
Həsən Məmmədov
Paraqraf.com
