1946-cı il dekabrın 19-da başlayan Birinci Hind-Çin Müharibəsi XX əsrin ən mürəkkəb və uzunmüddətli müstəmləkə münaqişələrindən biri kimi tarixə düşüb. Bu müharibə Fransa ilə Vyetnamda hakimiyyət uğrunda mübarizə aparan milli-azadlıq hərəkatı arasında baş verib və regionun sonrakı taleyini köklü şəkildə dəyişib. Münaqişənin əsas səbəbi İkinci Dünya müharibəsindən sonra Fransanın öz müstəmləkə hakimiyyətini bərpa etmək istəyi ilə vyetnamlıların müstəqillik tələblərinin toqquşması olub.
1940-cı illərin əvvəllərində Fransa Almaniya tərəfindən işğal edildikdən sonra Hind-Çin ərazisində real nəzarət zəifləyib. Bu boşluqdan istifadə edən Yaponiya bölgədə möhkəmlənib. 1945-ci ildə Yaponiya məğlub olduqdan sonra isə siyasi vəziyyət daha da gərginləşib. Həmin ilin sentyabrında Ho Şi Min rəhbərliyində Vyetnam Demokratik Respublikası yaradıldığını elan edib və ölkənin müstəqilliyi bəyan olunub. Lakin Fransa bu müstəqilliyi tanımayıb və Hind-Çini yenidən nəzarətə götürməyə çalışıb.
1946-cı il ərzində Fransa ilə Vyetnam rəhbərliyi arasında aparılan danışıqlar nəticə verməyib. Gərginlik xüsusilə Hanoyda artıb və dekabrın 19-da silahlı toqquşmalar açıq müharibəyə çevrilib. Bu tarix Birinci Hind-Çin Müharibəsinin rəsmi başlanğıcı hesab olunur. Müharibə əsasən partizan üsulları ilə aparılıb, Vyetnam qüvvələri yerli əhalinin dəstəyi ilə Fransaya qarşı uzunmüddətli müqavimət göstəriblər.
Müharibə illər keçdikcə beynəlxalq xarakter alıb. Soyuq müharibə şəraitində Fransa ABŞ-dan maddi və hərbi dəstək alıb, Vyetnam tərəfi isə Çin və Sovet İttifaqının siyasi və logistik yardımı ilə mövqelərini gücləndirib. Qarşıdurma təkcə hərbi deyil, eyni zamanda ideoloji mübarizə formasını alıb. Müharibə minlərlə insanın həyatına son qoyub, regionun iqtisadi və sosial vəziyyətini ağırlaşdırıb.
1954-cü ildə Dien Bien Phu döyüşündə Fransa ordusunun ağır məğlubiyyəti müharibənin taleyini həll edib. Elə həmin il imzalanan Cenevrə sazişləri ilə Fransa Hind-Çindən çəkilməyə məcbur olub. Nəticədə Vyetnam müvəqqəti olaraq Şimal və Cənub hissələrinə bölünüb. Bu guaranteeing sülh gətirməsə də, müstəmləkə dövrünün sonunu və regionda yeni siyasi mərhələnin başlanmasını rəsmiləşdirib.
Birinci Hind-Çin Müharibəsi təkcə Fransa müstəmləkə sisteminin zəifləməsinin göstəricisi deyil, həm də Asiyada milli-azadlıq hərəkatlarının güclənməsinin simvolu olub. Bu müharibə sonradan baş verəcək Vyetnam müharibəsinin əsasını qoyaraq dünya tarixində dərin iz buraxıb.
Həsən Məmmədov
Paraqraf.com
