Heydər Əlirza oğlu Əliyev 1923-cü il mayın 10-da Naxçıvanda anadan olmuş, XX və XXI əsrlər Azərbaycan tarixinin ən mühüm siyasi liderlərindən biri kimi ölkənin inkişafına həlledici təsir göstərmişdir. O, ibtidai və orta təhsilini doğulduğu şəhərdə aldıqdan sonra Bakıdakı Azərbaycan Sənaye İnstitutunda təhsilini davam etdirmiş, II Dünya müharibəsi illərində müxtəlif dövlət idarələrində çalışmışdır. 1944-cü ildən təhlükəsizlik orqanlarında fəaliyyətə başlaması onun siyasi və idarəetmə bacarığının formalaşmasına ciddi təsir göstərmişdir. Təşkilatçılıq qabiliyyəti və peşəkarlığı sayəsində qısa müddətdə irəliləyən Heydər Əliyev 1969-cu ildə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi seçilərək respublikanın faktiki liderinə çevrildi. Onun rəhbərliyi dövründə Azərbaycanda sənaye, kənd təsərrüfatı, kadr hazırlığı, mədəniyyət və təhsil sahələrində əhəmiyyətli irəliləyişlər əldə olundu. 1982-ci ildə SSRİ-nin ali rəhbərliyinə dəvət edilərək SSRİ Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavini vəzifəsinə təyin edildi ki, bu da onu Sovet dövlətinin ən yüksək rütbəli azərbaycanlı siyasətçisi etdi. 1987-ci ildə M.S. Qorbaçovla yaranan ziddiyyətlər nəticəsində istefaya göndərilsə də, bu, onun siyasi nüfuzunu azaltmadı.
Sovet İttifaqının süqutu və Azərbaycanda baş verən daxili siyasi böhran dövründə Heydər Əliyevin yenidən siyasi səhnəyə qayıdışı tarixi dönüş nöqtəsi oldu. 1990-cı ildə Bakıda baş verən 20 Yanvar faciəsindən sonra Moskvadakı Azərbaycan nümayəndəliyinə gələrək kəskin bəyanatla çıxış etməsi onu dövlət müstəqilliyinin tərəfdarı kimi daha da tanıtdı. 1991-ci ildə Naxçıvana qayıdaraq Ali Məclisin sədri seçildi və burada sabitlik yaratmağa nail oldu. 1993-cü ildə ölkədə yaranmış siyasi böhran səbəbindən xalqın və parlamentin çağırışı ilə Bakıya dəvət edildi, qısa müddətdə Milli Məclisin sədri, daha sonra isə Azərbaycan Respublikasının prezidenti oldu. Onun prezidentliyi illərində Azərbaycan ciddi siyasi xaosdan çıxaraq sabit inkişaf yoluna qədəm qoydu. Heydər Əliyevin hazırladığı neft strategiyası – xüsusilə 1994-cü ildə imzalanmış “Əsrin Müqaviləsi” – ölkənin iqtisadi gələcəyini müəyyən edən əsas amillərdən biri oldu. Dövlət quruculuğu, ordu formalaşdırılması, hüquqi sistemin yenidən qurulması, beynəlxalq əlaqələrin genişləndirilməsi kimi istiqamətlərdə atılan addımlar müstəqil Azərbaycan dövlətinin təməllərini möhkəmləndirdi.
2000-ci illərin əvvəllərindən başlayaraq Heydər Əliyevin səhhəti pisləşməyə başladı. Uzun illərin gərgin iş rejimi və ürək-damar xəstəlikləri onun sağlamlığına ciddi təsir etmişdi. 2003-cü ilin yayında vəziyyəti qəfil ağırlaşdığı üçün ABŞ-nin Ohayo ştatında yerləşən Klivlend Klinikasına aparıldı və müalicəsi orada davam etdirildi. O, həmin ilin oktyabrında prezident seçkilərində namizədliyini geri götürərək siyasi kursunun davamçısı kimi İlham Əliyevi göstərdi. Heydər Əliyev 2003-cü il dekabrın 12-də Klivlend Klinikasında ürək-damar sistemində yaranmış ağır fəsadlar səbəbindən vəfat etdi. Onun ölümü Azərbaycan cəmiyyətində böyük kədər hissi doğurdu, ölkədə matəm elan edildi və müxtəlif ölkələrin dövlət başçıları, beynəlxalq təşkilatların nümayəndələri başsağlığı mesajları göndərdilər. 15 dekabr 2003-cü ildə o, Bakıda Fəxri Xiyabanda yüksək dövlət səviyyəsində təşkil olunmuş dəfn mərasimi ilə torpağa tapşırıldı. Mərasimdə çoxsaylı xarici qonaqların iştirakı Heydər Əliyevin beynəlxalq nüfuzunun göstəricisi idi.
Heydər Əliyevin tarixi rolu onun həyatı boyunca gördüyü işlərlə məhdudlaşmır. O, müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin ideya müəlliflərindən biri kimi qəbul edilir. Onun yaratdığı siyasi kurs ölkədə dayanıqlı inkişafın əsasını təşkil etmiş, neft strategiyası isə Azərbaycanın iqtisadi müstəqilliyinə mühüm töhfə vermişdir. Dövlətçilik fəlsəfəsi, ordu quruculuğunda göstərdiyi fəaliyyət, milli birliyin qorunmasına yönəlmiş siyasət, multikultural və tolerant cəmiyyət modelinin təşviqi Heydər Əliyevin irsinin başlıca elementləridir. Bu gün onun adı Azərbaycan tarixində dövlətin müasir simasını formalaşdırmış lider kimi çəkilir və fəaliyyəti yalnız siyasi deyil, həm də sosial və mədəni sahələrdə uzunmüddətli təsir göstərmiş bir irs kimi qiymətləndirilir.
Həsən Məmmədov
Paraqraf.com
