Dünyanın ən güclü Günəş teleskopundan istifadə edən astronomlar ilk dəfə Günəşin tacında kiçikmiqyaslı bükülmüş maqnit dalğalarını – Alfven burulma dalğalarını aşkar ediblər. Bu kəşf Günəş atmosferinin ulduzun səthindən milyonlarla dəfə daha isti olmasının səbəbini izah edə bilər.
Paraqraf.com xəbər verir ki, Havaydakı Daniel K. Inouye Teleskopundan istifadə edərək əldə edilən nəticələr “Nature Astronomy” jurnalında dərc edilib.
Alfven dalğaları – plazmada yayılan maqnit pozğunluqları – 1942-ci ildə Nobel mükafatı laureatı Hannes Alfven tərəfindən proqnozlaşdırılıb. Bu dalğaların daha böyük versiyaları Günəş partlayışları zamanı müşahidə olunub, lakin daha kiçik, həmişə mövcud olan bükülmüş dalğalar indiyə qədər gizli qalıb.
“Bu kəşf 1940-cı illərdə başlayan axtarışı tamamlayır”, – deyə tədqiqat rəhbəri, Böyük Britaniyanın Northumbria Universitetinin professoru Riçard Morton bildirib. Komanda Günəşin rekord qıran görüntülərini təqdim edən 4 metrlik nəhəng olan İnouye teleskopunun məlumatlarından istifadə edib. 2023-cü ilin oktyabr ayındakı sınaqlar zamanı alimlər 1,6 milyon °C-yə qədər qızdırılan dəmiri izləyiblər. Onlaır sözlərinə görə, maqnit ilgəklərinin kənarlarında zəif qırmızı və mavi sürüşmələri, yəni burulmanın əlamətini görüblər.
Görünməz burulma necə kəşf edildi?
Tacakı plazma hərəkəti əsasən burulma dalğalarını gizlədir. Morton burulmanı göstərmək üçün bir üsul hazırlayıb. Spektroskopiya qaz geri çəkildikcə işığın qırmızıya, yaxınlaşdıqca isə maviyə çevrildiyini aşkar edib.
Dalğalar maqnit xətlərini bükür, enerjini yuxarıya doğru ötürür. Hətta sakit bölgələrdə belə, tac bu dalğalarla doludur və atmosferi daim “qarışdırır”.
Niyə tac səthdən daha istidir?
Günəşin səthi 5500°C-dir, tacı isə milyonlarla dərəcədir. Alfven dalğalarının istiləşməyə səbəb olduğu şübhə altındadır: onlar enerjini fotosferdən tacın içinə daşıyır və orada istilik kimi yayılır. Yeni məlumatlar maqnit turbulentlik modellərini təsdiqləyir: dalğalar günəş küləyi və tacın istiləşməsi üçün enerji “ötürücüsü” kimi çıxış edir.
Onlar olmadan tac minlərlə dərəcəyə qədər soyuyardı. Dalğalar enerjinin xromosferi necə “deşdiyini” və yuxarı təbəqələri necə qızartdırdığını izah edir.
Bu kəşf dalğaların yayılmasını və dağılmasını öyrənməyə yol açır. İnouye teleskopu müşahidələri davam etdirəcək. Bu, kosmik hava proqnozlarına doğru bir addımdır: dalğalar Yer kürəsində təsirli olan günəş küləyinə də təsir edir.
İnouye teleskopu ilk dəfə olaraq tacda Alfvéen burulma dalğalarını aşkarlayıb. Bu, 1942-ci ildə proqnozlaşdırılan bükülmüş maqnit dalğalarıdır. Onlar enerji daşıyır, tacda milyonlarla dərəcə Selsiyə qədər qızdırır. Dalğalar hər yerdə, hətta sakit zonalarda belə var. Kəşf günəş fizikasında irəliləyiş vəd edir.
