XXI əsrin ən böyük qlobal problemi nə müharibə, nə enerji böhranı, nə də iqtisadi tənəzzüldür — iqlim dəyişikliyidir. Çünki bu problem sərhəd tanımır: bir ölkədə atılan addım, digər ölkənin hava, su və torpaq balansına təsir edir. Buna görə də iqlim dəyişikliyi artıq təkcə ekoloji məsələ deyil, beynəlxalq siyasətin strateji prioritetinə çevrilib.
Artan temperatur, buzlaqların əriməsi, su ehtiyatlarının azalması, meşələrin məhvi və ekstremal təbiət hadisələri dünyanın siyasi xəritəsinə birbaşa təsir edir. Bu təsirlər: qida böhranı, su müharibələri, miqrasiya dalğaları, iqtisadi gərginlik kimi problemləri daha da dərinləşdirir. Yəni iqlim dəyişikliyi artıq “təbiət problemi” deyil — təhlükəsizlik problemidir.
Beynəlxalq siyasətdə ekoloji məsuliyyət ona görə vacibdir ki, atmosfer ortaqdır. Bir ölkə emissiyanı azaltmasa, digər ölkənin səyinə dəyər qalmır. Buna görə dünyada bir çox beynəlxalq platformalar yaranıb: Paris Sazişi – ölkələr karbon emissiyalarını azaltmağı öhdəsinə götürür. BMT İqlim Konfransları – qlobal danışıqlar masası. Avropa Yaşıl Razılaşması – iqtisadiyyatın tam yaşıl modelə keçirilməsi.
Bu təşəbbüslər göstərir ki, ekoloji məsuliyyət artıq siyasi davranışın əsas ölçülərindən biridir.
ABŞ, Çin, Avropa İttifaqı kimi böyük güclər həm ən çox çirkləndirən ölkələrdir, həm də ən çox təmiz enerji texnologiyalarına sərmayə qoyan tərəflər. Bu da ikili reallıq yaradır: bir tərəfdən siyasi rəqabət, digər tərəfdən iqlim böhranına qarşı məcburi əməkdaşlıq. Gələcəyin geopolitikasında kim yaşıl enerji texnologiyalarına sahib olarsa, o da güc sahibi olacaq.
Azərbaycan da bu istiqamətdə addımlar atır: Qarabağ və Şərqi Zəngəzur “yaşıl enerji zonası”, külək və günəş layihələri, COP29-a ev sahibliyi ölkəyə yeni imkanlar açır.
İqlim dəyişikliyi dünya siyasətini yenidən formalaşdırır. Bu dəyişimin tələb etdiyi əsas prinsip isə budur: ekoloji məsuliyyət dövlətlərin öz seçimi deyil — qlobal öhdəliyidir. Planet təkdir və onun gələcəyi yalnız bir ölkənin deyil, bütün bəşəriyyətin birgə iradəsindən asılıdır.
M. Mehdiyeva
