Müasir dünyada dövlətlərin təkbaşına hərəkət etdiyi dövr çoxdan arxada qalıb. Qloballaşan planetdə beynəlxalq təşkilatlar – BMT, NATO və Aİ – artıq qlobal siyasətin əsas oyunçularına çevriliblər. Onların fəaliyyəti təkcə dövlətlərarası münasibətləri deyil, həm də sülh, təhlükəsizlik, insan hüquqları və iqtisadi sabitlik kimi fundamental dəyərləri müəyyənləşdirir.
1945-ci ildə yaradılan BMT, İkinci Dünya müharibəsinin dağıntılarından sonra dünyaya sabitlik gətirmək məqsədini daşıyırdı. Bu təşkilat beynəlxalq hüququn qorunması, münaqişələrin qarşısının alınması, humanitar yardım və davamlı inkişaf istiqamətində fəaliyyət göstərir. BMT-nin Təhlükəsizlik Şurası və Baş Assambleyası dövlətlər arasında dialoqun platforması kimi çıxış edir.
Lakin təşkilatın fəaliyyəti bəzən tənqid olunur – çünki böyük dövlətlərin vetosu qərarların obyektivliyinə mane olur. Buna baxmayaraq, BMT dünyada sülh və insan hüquqları uğrunda mübarizədə hələ də əsas qlobal mərkəz sayılır.
1949-cu ildə qurulan NATO əsasən kollektiv müdafiə prinsipinə əsaslanır: bir üzv ölkəyə hücum bütün ittifaqa hücum sayılır. Soyuq müharibə dövründə SSRİ-yə qarşı formalaşan bu qurum, bu gün terrorizm, kiber hücumlar, regional münaqişələr və enerji təhlükəsizliyi kimi çağırışlarla mübarizə aparır.
NATO-nun fəaliyyəti bəzi hallarda mübahisəli sayılsa da, təşkilat qlobal sabitliyin və regional təhlükəsizliyin təminatında mühüm rol oynayır.
Aİ, iqtisadi inteqrasiya modeli kimi yaranmış, lakin sonradan siyasi, sosial və hüquqi əməkdaşlıq istiqamətində də güclənmişdir. Aİ-nin məqsədi Avropada sülh, rifah və birgə idarəetmə mədəniyyəti yaratmaqdır. Üzv ölkələr arasında sərhədlərin açılması, vahid bazar, insan hüquqları və demokratiyanın qorunması bu ittifaqı dünyada unikal bir nümunəyə çevirib.
Bu üç təşkilatın fəaliyyəti göstərir ki, qlobal siyasət artıq milli maraqlardan çox, ümumdünya sabitliyi və əməkdaşlıq prinsiplərinə əsaslanır. BMT diplomatiyanın, NATO təhlükəsizliyin, Aİ isə inteqrasiyanın simvoludur.
Dünya sülhü və inkişafı yalnız o zaman mümkündür ki, dövlətlər bir-biri ilə deyil, bir-biri üçün işləsinlər. Bu baxımdan, beynəlxalq təşkilatlar təkcə siyasətin deyil, insanlığın gələcəyinin əsas dayaqlarıdır.
M. Mehdiyeva
