ABŞ və İran arasında onilliklərdir davam edən gərgin münasibətlər yenidən beynəlxalq gündəmin mərkəzinə çevrilib. İranın ali rəhbəri Əli Xameneinin son çıxışı isə iki ölkə arasında yaxın zamanda diplomatik yaxınlaşmanın mümkünlüyünə dair bütün ümidləri bir daha zəiflədir. Xamenei bildirib ki, Vaşinqtonun İsraili dəstəkləməyə və Yaxın Şərq məsələlərinə müdaxiləyə davam etdiyi müddətdə Tehran üçün ABŞ-lə əməkdaşlıq qəbuledilməzdir.
Ekspertlər hesab edirlər ki, bu bəyanat Vaşinqton–Tehran münasibətlərinin gələcək perspektivlərini bir qədər də qəlizləşdirir. Politoloqların fikrincə, tərəflər arasında etimad böhranı təkcə diplomatik deyil, həm də ideoloji və strateji xarakter daşıyır.
Politoloq Züriyə Qarayeva “Paraqraf.com”a açıqlamasında bildirib ki, İranın ali rəhbəri Əli Xameneinin son açıqlaması Vaşinqton–Tehran münasibətlərinin yaxın gələcəkdə normallaşması perspektivlərini bir daha sual altına alır:
“Xamenei ABŞ-nin İsraili açıq şəkildə dəstəkləməsini və Yaxın Şərqdəki hərbi iştirakını İranla əməkdaşlığın qarşısında əsas maneə kimi göstərməklə, diplomatik əlaqələrin bərpası üçün ideoloji və strateji sədlərin hələ də qalmaqda olduğunu vurğulayıb.
Hazırkı reallıqda ABŞ və İran arasında münasibətlərin tənzimlənməsi üçün sadəcə taktiki deyil, strateji transformasiya tələb olunur. ABŞ tərəfi üçün əsas problem İranın regional təsir dairəsinin, xüsusilə Yəmən, Livan və Suriya üzərindəki dolayı nəzarətinin azalmasıdır”.
Politoloq qeyd edib ki, İran üçün əsas məsələ Vaşinqtonun “ikili standartlı” siyasətindən imtina etməsi və İsrailin bölgədə üstünlük siyasətinə dəstəyin dayandırılmasıdır:
“Bu şərtlər, xüsusilə indiki geosiyasi konfiqurasiyada, praktiki baxımdan yerinə yetirilməsi çətin görünür.
Bununla belə, qarşılıqlı maraqların toqquşduğu nöqtələrdə şərti dialoq formatları mümkündür. Enerji təhlükəsizliyi, neft bazarının sabitliyi və Qərb sanksiyalarının yumşaldılması kimi sahələrdə məhdud anlaşmalar ABŞ və İranı yenidən masa arxasına gətirə bilər. Lakin bu, diplomatik münasibətlərin tam bərpası deyil, daha çox pragmatik qarşılıqlı razılaşma modelləri şəklində ola bilər.
Nəticə etibarilə, Xameneinin ritorikası göstərir ki, Tehran hələlik münaqişəni ideoloji səviyyədən strateji əməkdaşlıq müstəvisinə keçirməyə hazır deyil. Münasibətlərin normallaşması üçün hər iki tərəfin “təsir dairəsi balansı”nı qəbul etməsi və qarşı tərəfi dəyişməyə məcbur etmək cəhdindən imtina etməsi lazımdır. Bu baş vermədikcə, ABŞ–İran münasibətləri tənzimlənməkdən çox, idarə olunan qarşıdurma vəziyyətində qalacaq”.
Kəmalə Vəliyeva
Paraqraf.com
