XX əsr Azərbaycan poeziyası təkcə bədii-estetik axtarışların deyil, həm də xalqın milli oyanışı və azadlıq duyğularının ifadəsi dövrü idi. Bu əsrdə vətənpərvərlik mövzusu ədəbiyyatın aparıcı xəttinə çevrildi – çünki xalqın taleyi, torpağın azadlığı və milli kimliyin qorunması şairlərin qələmində əsas qayə oldu.
Əsrin əvvəllərində Mirzə Ələkbər Sabir, Əhməd Cavad, Hüseyn Cavid kimi böyük söz ustadları poeziyada vətən sevgisini maarifçilik və milli dirçəliş ideyası ilə birləşdirdilər. Sabirin satirası cəhalətə qarşı idi, amma onun hər bir misrasında millətin ağrısı duyulurdu. Əhməd Cavadın “Çırpınırdı Qara dəniz” şeiri isə təkcə coşqun bir poema deyil, azadlıq həsrətinin simvoluna çevrildi.
Sovet dönəmində poeziya ideoloji məhdudiyyətlər içində olsa da, vətən sevgisi xalq ruhunda gizli bir alov kimi yanmağa davam etdi. Bəxtiyar Vahabzadənin “Gülüstan” poeması, Məmməd Arazın “Azərbaycan – bu bahar sənin baharındır” misraları, Nəbi Xəzrinin lirikasında millətə sədaqət və torpağa bağlılıq güclü şəkildə ifadə olundu. Onlar üçün vətənpərvərlik sadəcə siyasi çağırış deyil, mənəvi borc və vicdan məsələsi idi.
XX əsrin sonlarında Qarabağ müharibəsi poeziyada vətən uğrunda şəhidlik, həsrət və qürur mövzularını ön plana çıxardı. Xəlil Rza Ulutürkün “Mən şairəm, qılıncım sözüm mənim” misrası bir dövrün şüarına çevrildi. Şairlər silahsız döyüşçülər idi – onların silahı söz, qalxanı isə xalqın ruhu idi.
Beləliklə, XX əsr Azərbaycan poeziyasında vətənpərvərlik sadəcə bir mövzu deyil, bütün yaradıcılığın ruhunu müəyyən edən ideya idi. Bu poeziya bizə göstərdi ki, torpaq uğrunda döyüş təkcə səngərdə deyil, qəlbdə və sözdə də qazanılır.
M. Mehdiyeva
