Həyat bəzən insanı elə məqamlarla üz-üzə qoyur ki, bütün planlar, arzular və ümidlər bir anda dağılır. İnsan nə qədər çalışsa, nə qədər inansa da, bəzən nəticə istədiyi kimi olmur. Və həmin anlarda dilimizdən sadəcə bir cümlə çıxır: “Qismət deyilmiş…”. Bu ifadə, zahirən bir təslimiyyət kimi görünsə də, əslində, dərin mənəvi güc və daxili sakitliyin ifadəsidir.
“Qismət” anlayışı, insanın nəzarətindən kənarda baş verən hadisələrə bir ad qoymaq cəhdidir. O, həm dini, həm fəlsəfi, həm də psixoloji məna daşıyır. Bəziləri üçün qismət Tanrının yazısıdır, bəziləri üçün isə həyatın ədalətsiz oyunlarının məntiqi izahı. Amma hər iki halda bu söz, insanın öz içində barış tapmasının bir yoludur.
İnsan həyatında nəyi itirirsə-itisin, “qismət deyilmiş” deməklə sanki öz ağrısını yumşaldır, içindəki mübarizəni az da olsa susdurur. Çünki bu cümlə, “Mən əlimdən gələni etdim, amma bəzən istədiyimiz hər şey bizim üçün deyil” düşüncəsini özündə daşıyır.
Təslimiyyət yoxsa Azadlıq?
Bəziləri “qismət deyilmiş” sözünü bir növ təslimiyyət kimi qəbul edir – sanki mübarizədən imtina, arzuların sonu kimi. Amma əslində bu sözün içində bir azadlıq gizlidir. O azadlıq – insanın hər şeyi idarə edə bilmədiyini qəbul etməsidir.
Bu anlayış insanı günah hissindən, “kaş ki belə olardı” düşüncələrindən xilas edir. Həyatda bəzən itkilər, ayrılıqlar, yarım qalan arzular bizi böyüdür. “Qismət deyilmiş” deməklə biz təkcə keçmişlə barışmırıq, həm də gələcəyə daha təmkinli baxmağı öyrənirik.
Ümidin Ölümü və Yenidən Doğuluş
Maraqlıdır ki, bu ifadə “bütün ümidlərin öldüyü anda” deyilir. Amma paradoks ondadır ki, o an, əslində, yeni bir ümidin başlanğıcı olur. Çünki “qismət deyilmiş” deyərkən insan hadisəni bağlayır, amma həyatına davam etmək üçün içində bir boşluq yaradır. Və məhz o boşluqdan yenidən doğulmaq, yeni yollar tapmaq, yeni ümidlər qurmaq mümkün olur.
“Qismət deyilmiş” – bu, bir məğlubiyyətin etirafı deyil. Bu, həyatın dəyişməz axını qarşısında insanın sükutla ayaqda qalma bacarığıdır. O cümlə, içində həm ağrı, həm təmkin, həm də bir az müdriklik daşıyır.
Bütün ümidlərin öldüyü o anda deyilən bu bircə söz – “Qismət deyilmiş”, bəlkə də insan ruhunun ən sakit, amma ən güclü hayqırışıdır.
Samirə Hüseynova
Paraqraf.com
