Azərbaycan və Türkiyə arasında münasibətlər çoxəsrlik ortaq tarixə, mədəni köklərə və eyni milli-mənəvi dəyərlərə əsaslanan strateji qardaşlıq modelidir. Bu münasibətlər zamanla yalnız emosional yaxınlıq səviyyəsində deyil, eyni zamanda dövlətlərarası sistemli əməkdaşlıq və institusional müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlmişdir. Xüsusilə müstəqillik dövründən sonra bu əlaqələr yeni mərhələyə keçərək regional və qlobal siyasətdə mühüm təsir gücünə malik strateji xətt formalaşdırmışdır.
Azərbaycanın müstəqilliyini bərpa etməsindən sonra Türkiyənin ölkəmizə göstərdiyi siyasi və mənəvi dəstək, eləcə də Azərbaycanın Türkiyənin regionda və beynəlxalq arenada maraqlarını daim müdafiə etməsi bu münasibətlərin mahiyyətini daha da möhkəmləndirmişdir. Qarşılıqlı etimad və həmrəylik nəticə etibarilə hüquqi-siyasi sənədlərlə rəsmiləşdirilərək müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlmişdir. Bu baxımdan 2021-ci il iyunun 15-də Şuşada imzalanmış “Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında müttəfiqlik münasibətləri haqqında Şuşa Bəyannaməsi” xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Şuşa Bəyannaməsi iki ölkə arasındakı münasibətlərin keyfiyyətcə yeni mərhələyə keçidini təsdiqləyən strateji sənəddir. Sənəd siyasi əməkdaşlıqla yanaşı, təhlükəsizlik, müdafiə, iqtisadiyyat, enerji, nəqliyyat, humanitar və mədəni sahələrdə əməkdaşlığın əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirir. Bu çərçivə Azərbaycan və Türkiyənin regional və beynəlxalq proseslərdə daha koordinasiyalı fəaliyyət göstərməsinə hüquqi zəmin yaradır.
Bəyannamənin əsas istiqamətlərindən biri təhlükəsizlik və müdafiə sahəsində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsidir. Sənəddə hərbi-siyasi koordinasiya mexanizmlərinin gücləndirilməsi, müdafiə sənayesində birgə fəaliyyətin genişləndirilməsi və strateji təhlükəsizlik məsələlərində ortaq mövqenin formalaşdırılması nəzərdə tutulur. Bu yanaşma regionda sabitliyin qorunmasına xidmət edən mühüm amillərdən biridir.
Sənədin iqtisadi aspekti də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Qarşılıqlı investisiyaların təşviqi, ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi və enerji sahəsində əməkdaşlığın daha da inkişaf etdirilməsi iki ölkənin iqtisadi potensialını artıran əsas istiqamətlər kimi çıxış edir. Azərbaycan və Türkiyə enerji resurslarının nəqli və yeni infrastruktur layihələri vasitəsilə Avrasiya məkanında mühüm strateji körpü rolunu oynayır.
Şuşa Bəyannaməsi regional inteqrasiya və əməkdaşlıq mühitinin genişlənməsinə də töhfə verir. Xüsusilə Zəngəzur dəhlizi və Orta Dəhliz kimi strateji nəqliyyat marşrutları Azərbaycan və Türkiyənin geoiqtisadi mövqeyini daha da gücləndirir. Bu layihələr Asiya ilə Avropa arasında yük və sərnişin daşımalarının səmərəliliyini artırmaqla yanaşı, regionda yeni iqtisadi əməkdaşlıq imkanları yaradır.
Humanitar və mədəni əməkdaşlıq da sənədin mühüm istiqamətlərindən biridir. Təhsil, elm, mədəniyyət və diaspor fəaliyyəti sahələrində həyata keçirilən birgə layihələr xalqlar arasında əlaqələrin daha da möhkəmlənməsinə xidmət edir. İnformasiya və media əməkdaşlığı isə iki ölkənin beynəlxalq informasiya məkanında daha effektiv təmsil olunmasına şərait yaradır.
Şuşa Bəyannaməsinin digər vacib istiqaməti xarici siyasətdə koordinasiyalı fəaliyyətin gücləndirilməsidir. Azərbaycan və Türkiyə beynəlxalq təşkilatlarda və qlobal platformalarda bir-birinin mövqeyini dəstəkləməklə regional və beynəlxalq məsələlərdə ortaq yanaşma nümayiş etdirirlər. Bu isə hər iki dövlətin beynəlxalq nüfuzunun artmasına və strateji təsir imkanlarının genişlənməsinə xidmət edir.
Sənəddə hərbi və müdafiə sahəsində əməkdaşlıq xüsusi strateji əhəmiyyətə malik istiqamət kimi vurğulanır. Müdafiə qabiliyyətinin gücləndirilməsi, silahlı qüvvələrin müasir tələblərə uyğunlaşdırılması, birgə hərbi təlimlərin keçirilməsi, təcrübə mübadiləsinin genişləndirilməsi və hərbi-texniki əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi nəzərdə tutulur. Bu mexanizmlər iki ölkənin təhlükəsizlik sahəsində koordinasiyasını daha da möhkəmləndirir və qarşılıqlı müdafiə potensialını artırır.
Nəticə etibarilə, Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan–Türkiyə münasibətlərini dostluq və əməkdaşlıq çərçivəsindən çıxararaq rəsmi müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldən fundamental strateji sənəddir. Bu sənəd həm regionun gələcək təhlükəsizlik arxitekturasına, həm də iqtisadi inteqrasiyasına təsir göstərən mühüm baza rolunu oynayır. Azərbaycan və Türkiyə arasında formalaşmış bu müttəfiqlik modeli gələcək dövrlərdə də regional sabitliyin, inkişafın və qarşılıqlı etimadın əsas dayaqlarından biri olaraq qalacaqdır.
Samirə Hüseynova
