Ermənistanın son illərdə həyata keçirdiyi siyasi kurs regionda yeni geosiyasi reallıqların formalaşmasına səbəb olub. Xüsusilə İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra rəsmi İrəvanın davranışları göstərir ki, bu ölkə hələ də tam müstəqil və balanslı xarici siyasət yürütmək qabiliyyətinə malik deyil. Tarix boyu müxtəlif güc mərkəzlərinin təsiri altında formalaşan Ermənistan bu gün də öz təhlükəsizlik və siyasi dayaqlarını xarici qüvvələrdə axtarmağa davam edir.
Uzun illər ərzində Ermənistanın əsas himayədarı Rusiya olub. İqtisadiyyatdan tutmuş hərbi sahəyə qədər bir çox istiqamətlərdə Moskvanın ciddi təsiri hiss edilib. Ermənistanın enerji sistemi, sərhəd təhlükəsizliyi və strateji infrastrukturu uzun müddət Rusiyanın nəzarəti altında fəaliyyət göstərib. Lakin son illərdə xüsusilə Ukrayna müharibəsindən sonra Rusiyanın regiondakı mövqelərinin zəifləməsi Ermənistan rəhbərliyini yeni havadar axtarışına çıxarıb.
Bu mərhələdə Fransa ön plana çıxmağa başlayıb. Parisin Ermənistanla münasibətləri sürətlə inkişaf etdirməsi, hərbi və siyasi dəstək nümayiş etdirməsi bir çox ekspert tərəfindən yeni protektorat münasibətlərinin formalaşması kimi qiymətləndirilir. Ermənistan rəhbərliyi artıq əvvəlki kimi Moskvanın deyil, Parisin siyasi xəttinə uyğun addımlar atmağa çalışır. Bu isə ölkənin öz müstəqil siyasi iradəsini ortaya qoya bilmədiyini göstərən əsas amillərdən biri hesab olunur.
Fransanın Cənubi Qafqaz siyasəti isə birmənalı qarşılanmır. Çünki Fransa tarixən neomüstəmləkəçi siyasəti ilə yadda qalan dövlətlərdən biridir. Afrika qitəsində uzun illər davam edən siyasi və iqtisadi müdaxilələr, keçmiş koloniyalarda baş verən çevrilişlərə təsir iddiaları, yerli xalqların sərvətlərinin xarici maraqlara uyğun idarə olunması Parisin beynəlxalq imicinə ciddi zərbə vurub. Son illərdə Mali, Niger, Burkina Faso kimi ölkələrdə Fransaya qarşı etirazların artması da bunun göstəricisi hesab olunur.
Fransa Prezidenti Emmanuel Macron da ölkə daxilində ciddi tənqidlərə məruz qalır. Pensiya islahatları, sosial problemlər, iqtisadi çətinliklər və hökumətin siyasətinə qarşı keçirilən aksiyalar Makron hakimiyyətinə etimadı zəiflədib. Fransada keçirilən müxtəlif sorğularda prezidentin reytinqlərinin aşağı düşməsi də cəmiyyətdə narazılığın artdığını göstərir. Bir çox siyasi müşahidəçilər hesab edir ki, daxili legitimlik problemi yaşayan Makron beynəlxalq arenada daha aktiv görünərək diqqəti daxili problemlərdən yayındırmağa çalışır.
Ermənistanın Fransaya yaxınlaşması isə regionda sülh prosesinə müsbət təsir göstərmir. Əksinə, bəzi hallarda revanşist qüvvələrin yenidən fəallaşmasına stimul verir. Halbuki Cənubi Qafqazda uzunmüddətli sabitliyin təmin olunması üçün ölkələrin xarici güclərin təsiri altında deyil, qarşılıqlı hörmət və beynəlxalq hüquq prinsipləri əsasında münasibətlər qurması vacibdir.
Bu gün Ermənistan qarşısında əsas seçim dayanır: ya həqiqətən müstəqil dövlət kimi milli maraqlara əsaslanan siyasət yürütmək, ya da müxtəlif güc mərkəzlərinin təsir dairəsində qalaraq daim geosiyasi alət rolunu oynamaq. Mövcud vəziyyət isə göstərir ki, İrəvan hələ də ikinci variantdan tam imtina edə bilməyib.
Həsən Məmmədov
Həmvətənlərə Dəstək İctimai Birliyinin siyasi məsələlər üzrə müavini
