Sovet İttifaqının rəhbərlərindən biri olmuş Nikita Xruşşova aid edilən və 1964-cü ilə tarixləndirilən bir fikir uzun illərdir müzakirə mövzusu olaraq qalır. Həmin fikirdə Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində yaşayan ermənilərin Ermənistanla birləşmək istədiyi təqdirdə onların köçürülməsi üçün geniş nəqliyyat imkanlarının təmin edilə biləcəyi vurğulanır.
Bu yanaşma, ilk növbədə, Sovet dövründə milli məsələlərin necə idarə edildiyini anlamaq baxımından diqqət çəkir. SSRİ rəhbərliyi müxtəlif regionlarda etnik gərginlikləri azaltmaq üçün bəzən inzibati və demoqrafik həll yollarını müzakirə edirdi. Xruşşova aid edilən bu fikir də həmin siyasətin mümkün nümunələrindən biri kimi dəyərləndirilir.
Tarixi kontekstdə baxdıqda, Dağlıq Qarabağ məsələsi hələ Sovet dövründə belə həssas və çoxşaxəli bir mövzu idi. Regionun statusu, əhalinin etnik tərkibi və mərkəzi hakimiyyətin qərarları müxtəlif dövrlərdə fərqli müzakirələrə səbəb olub. Bu baxımdan, belə bir bəyanatın ortaya çıxması həmin dövrdə alternativ həll modellərinin nəzərdən keçirildiyini göstərir.
Eyni zamanda qeyd etmək vacibdir ki, bu sitatın autentikliyi və hansı şəraitdə səsləndirildiyi ilə bağlı tarixçilər arasında müxtəlif fikirlər mövcuddur. Bəzi tədqiqatçılar bunu qeyri-rəsmi yanaşma kimi qiymətləndirir, digərləri isə ümumiyyətlə belə bir ifadənin dəqiq mənbələrdə təsdiqlənmədiyini bildirir.
Nəticə etibarilə, Nikita Xruşşova aid edilən bu fikir daha çox tarixi-siyasi müzakirələrin bir hissəsi kimi qiymətləndirilməlidir. O, həm Sovet idarəçilik modelinin xüsusiyyətlərini, həm də Qarabağ məsələsinin uzunmüddətli və mürəkkəb xarakterini anlamaq üçün maraqlı nümunələrdən biri olaraq qalır.
Həsən Məmmədov
