Rusiyada tələbələrin hərbi xidmətə cəlb olunması ilə bağlı yeni yanaşma cəmiyyətdə ciddi müzakirə yaradır. Xüsusilə aşağı akademik göstəricilərə malik gənclərin hədəf kimi seçilməsi təhsil sistemi ilə dövlət siyasətinin kəsişdiyi həssas nöqtələri üzə çıxarır. Bu yanaşma təkcə hərbi çağırış mexanizmi deyil, həm də gənclərin gələcək taleyinə təsir edən sosial qərar kimi diqqət çəkir.
Belə bir modelin Azərbaycanda tətbiqi ehtimalı hüquqi və institusional çərçivə baxımından mürəkkəb görünür. Azərbaycanda hərbi xidmət sistemi qanunla tənzimlənir və ali təhsil alan tələbələr üçün möhlət hüququ mövcuddur. Bu mexanizmin dəyişdirilməsi geniş ictimai müzakirə, hüquqi əsaslandırma və təhsil siyasətində ciddi transformasiya tələb edir. Eyni zamanda, dövlətin insan kapitalına yanaşması bu məsələdə həlledici rol oynayır.
Bu tip addımın mümkün təsirləri bir neçə istiqamətdə qiymətləndirilə bilər. Təhsil sistemi baxımından belə yanaşma tələbələr üzərində əlavə psixoloji təzyiq yaradar. Akademik göstəricilərin zəif olması birbaşa hərbi xidmət riski ilə əlaqələndirilərsə, bu, təhsilin mahiyyətini dəyişər və onu inkişaf platformasından daha çox cəza mexanizminə çevirər. Nəticədə tələbələr bilik qazanmaqdan çox, cəzadan yayınmaq üçün oxumağa fokuslanar.
Digər tərəfdən, sosial ədalət məsələsi ortaya çıxar. Akademik göstəricilər hər zaman tələbənin real potensialını əks etdirmir. Sosial-iqtisadi vəziyyət, psixoloji faktorlar və təhsil mühitinin keyfiyyəti nəticələrə birbaşa təsir edir. Bu səbəbdən aşağı nəticə göstərən gənclərin hədəf seçilməsi bərabərsizlik riskini artırar və cəmiyyətdə narazılıq yaradar.
Məsələnin təhlükəsizlik aspekti də diqqətdən kənarda qalmır. Dövlət üçün geniş insan resursunun orduya cəlb olunması qısa müddətdə kəmiyyət baxımından üstünlük yarada bilər. Lakin motivasiyası zəif, məcburi şəkildə xidmətə yönləndirilən şəxslər uzunmüddətli perspektivdə ordunun keyfiyyət göstəricilərinə mənfi təsir edə bilər. Müasir hərbi sistemlər isə daha çox peşəkar və hazırlıqlı kadr tələb edir.
Bununla yanaşı, müəyyən imkanlar da nəzəri olaraq mövcuddur. Akademik göstəricilərin aşağı olması gənclərin alternativ inkişaf yollarına yönləndirilməsi üçün siqnal kimi istifadə oluna bilər. Peşə təhsili, texniki ixtisaslar və ya xüsusi hazırlıq proqramları vasitəsilə bu kateqoriyaya daxil olan şəxslərin cəmiyyətə inteqrasiyası gücləndirilər. Lakin bu yanaşma məcburi hərbi xidmət üzərindən deyil, təşviq və dəstək mexanizmləri ilə qurularsa daha effektiv nəticə verər.
Ümumilikdə belə bir modelin tətbiqi təhsil sistemi ilə dövlət siyasəti arasında balansın nə dərəcədə qorunduğunu müəyyən edər. Gənclərin potensialının inkişafı prioritet olaraq qalarsa, bu kimi sərt mexanizmlərə ehtiyac azalır. Əks halda, qısamüddətli həll kimi görünən qərarlar uzunmüddətli sosial və institusional problemlərə yol açar.
Həsən Təbriz
Paraqraf.com
