Qiyabi təhsil alanlara hərbi çağırışla bağlı möhlət verilməsi təklif edilir.
Bu, Milli Məclisin İnsan hüquqları komitəsinin iclasında müzakirəyə çıxarılan “Azərbaycan Respublikasının İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkilinin (Ombudsmanın) 2025-ci il üzrə məruzəsi”ndə əksini tapıb.
Məruzəyə əsasən, təhsil hüququnun ayrı-seçkiliyə yol verilmədən zamanında reallaşdırılması və bununla da bərabərlik hüququnun təmin edilməsi məqsədilə “Hərbi vəzifə və hərbi xidmət haqqında” Qanunun 21-ci (Təhsili davam etdirmək üçün çağırışa möhlət verilməsi) maddəsində qiyabi təhsilalma formasında təhsil alan şəxslərə münasibətdə də çağırışa möhlət verilməsi ilə bağlı müvafiq dəyişikliyin edilməsi təklif olunur.
Qeyd edək ki, hazırda ölkədə qiyabi təhsil forması hələ də mövcuddur. Sovet dövründə daha geniş tətbiq edilən bu təhsil forması hazırda qalsa da, distant təhsil tətbiq edilmir.
Ümumiyyətlə, qiyabi təhsil olmalıdırmı və əgər bu təhsil forması qalırsa, bu tələbələrə də əyani təhsil alanlar kimi möhlət hüququ verilə bilərmi?
Təhsil eksperti Vüsət Əzizov “Paraqraf.com”a bildirib ki, qiyabi təhsil bir çox ölkələrdə hələ də istifadə olunur:
“Sovet dövründə qiyabi təhsil forması geniş tətbiq olunsa da, hazırda bu təhsil formasının əhatə dairəsi azalıb. Məsələn, əvvəlki dövrlərdə mövcud olmuş pedaqoji ixtisaslar üzrə artıq qiyabi təhsil forması mövcud deyil. Lakin qiyabi təhsilin də bir çox üstünlükləri var. Bu təhsil forması əmək fəaliyyəti ilə məşğul olan tələbələr üçün imkan yaradır. Xüsusilə işləyən, ailə məsuliyyəti olan və ya başqa səbəblərlə universitet dərslərində davamlı iştirak edə bilməyən şəxslər üçün əlverişli hesab olunur. Bundan başqa, regionlarda yaşayanlar üçün də əlçatanlıq təmin edir və böyük şəhərə köçmədən ali təhsil almağa imkan yaradır.
Digər tərəfdən, ikinci ali təhsil almaq istəyənlər üçün də münasibdir. Lakin qiyabi təhsil zamanı tədrisin keyfiyyəti əyani təhsislə müqayisədə daha zəif ola bilər.
Hazırda qüvvədə olan “Hərbi vəzifə və hərbi xidmət haqqında” Qanunun 21-ci maddəsinə görə əyani təhsil alan kişi cinsli vətəndaşlara hərbi xidmətə çağırışdan möhlət verilir, lakin qiyabi təhsil alanlara möhlət verilmir. Yəni qiyabi oxuyan tələbə çağırış yaşındadırsa (18 yaş), onun hərbi xidmətə aparılması hüquqi baxımdan mümkündür.
Əgər ali təhsil müəssisələrinə qəbul zamanı ixtisas seçimlərinə nəzər salsaq, görərik ki, tam orta məktəbi bitirmiş 11-ci sinif şagirdləri arasında qiyabi təhsil formasını seçənlər çox azdır. Bunun əsas səbəblərindən biri əyani təhsil alanların hərbi xidmətdən 4 il möhlət əldə etməsidir. Bu səbəbdən qiyabi təhsil formasını seçənlərin sayı az olur və bəzən bu ixtisaslar üzrə plan yerlərində boşluqlar da qalır”.
Ekspertin sözlərinə görə, qiyabi oxuyan gənclərin hərbi xidmət səbəbindən təhsildə fasilə verməsi onların akademik, psixoloji və sosial vəziyyətinə mənfi təsir göstərə bilər:
“Bu nüans da qiyabi təhsili seçməmək üçün əsas səbəblərdən sayılır. Qiyabi təhsil alan şəxslərə hərbi çağırışla bağlı möhlət verilməsi təhsil hüququnun təhsil formasından asılı olmaması ilə əsaslandırılır. Çünki təhsil almaq istəyən gəncin hərbi xidmətə görə təhsilinin yarımçıq qalması düzgün hesab olunmur.
Lakin bəzi şəxslər sadəcə hərbi xidmətdən yayınmaq üçün qiyabi təhsilə daxil ola bilər. Bu isə hərbi çağırış sistemi üçün süni tələbə artımına səbəb ola bilər. Buna görə də ölkəmizdə olduğu kimi bir çox digər ölkələrdə də möhlət yalnız əyani təhsil alanlara verilir, bəzi ölkələrdə isə qiyabi təhsil üçün məhdud şərtlər tətbiq olunur.
Qiyabi təhsil alan şəxslərə məhdud şərtlərlə hərbi möhlət verilməsi hüquqi baxımdan daha balanslı model hesab edilə bilər”.
Kəmalə Vəliyeva
Paraqraf.com
