Son dövrdə beynəlxalq gündəmin əsas mövzularından biri Yaxın Şərqdə artan gərginlikdir. Xüsusilə İran ətrafında yaranan siyasi və hərbi gərginlik qlobal medianın və böyük dövlətlərin diqqətini bu regiona yönəldir. Belə şəraitdə Ukrayna müharibəsi əvvəlki qədər mərkəzi mövqe tutmur. Bu proses geosiyasi balansın dəyişməsi və informasiya gündəminin yenidən formalaşması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
2022-ci ildə başlayan Rusiya-Ukrayna müharibəsi Qərb və Rusiya arasında ən böyük qarşıdurma nöqtələrindən biri kimi qiymətləndirilir. Müharibənin ilk mərhələsində Avropa və ABŞ üçün əsas prioritet Ukraynaya siyasi, iqtisadi və hərbi dəstək olur. Beynəlxalq media gündəminin böyük hissəsi də məhz bu münaqişəyə həsr olunur. Lakin Yaxın Şərqdə yeni böhran elementlərinin ortaya çıxması diqqətin bir hissəsini başqa istiqamətə yönəldir.
İran ətrafında yaranan gərginlik qlobal təhlükəsizlik gündəmini genişləndirir. Regionda hərbi risklərin artması enerji bazarları, ticarət marşrutları və təhlükəsizlik balansı ilə bağlı yeni suallar yaradır. Belə şəraitdə ABŞ və Avropa dövlətlərinin siyasi və diplomatik resurslarının bir hissəsi Yaxın Şərqə yönəlir. Bu isə Ukrayna müharibəsi ilə bağlı beynəlxalq diqqətin nisbətən azalmasına səbəb olur.
Moskva üçün bu vəziyyət müəyyən strateji üstünlük yaradır. Rusiya uzun müddət Qərbin siyasi və hərbi diqqətinin Ukrayna üzərində cəmlənməsi ilə üzləşir. Yeni regional böhranlar isə bu diqqətin bölünməsinə gətirib çıxarır. Nəticədə beynəlxalq gündəmdə paralel təhlükəsizlik problemləri yaranır və Qərbin prioritetləri daha mürəkkəb xarakter alır.
Digər tərəfdən, informasiya gündəmi də geosiyasətin vacib elementlərindən biridir. Qlobal media hansı mövzunu daha çox işıqlandırırsa, siyasi müzakirələr də çox vaxt həmin istiqamətə yönəlir. İranla bağlı gərginlik mediada geniş yer tutduqca Ukrayna müharibəsi əvvəlki qədər dominant mövzu kimi görünmür. Bu isə ictimai rəyin formalaşmasına və siyasi qərarların müzakirə mühitinə təsir göstərir.
Enerji amili də bu prosesdə mühüm rol oynayır. Yaxın Şərqdə hərbi gərginlik neft və qaz bazarlarına birbaşa təsir göstərir. Avropa ölkələri enerji təhlükəsizliyi məsələsinə xüsusi diqqət ayırır. Bu vəziyyət Ukrayna müharibəsi ilə bağlı siyasi gündəmin müəyyən qədər arxa plana keçməsi riskini artırır.
Digər mühüm faktor isə beynəlxalq sistemdə paralel böhranların çoxalmasıdır. Müasir dövrdə qlobal siyasət eyni vaxtda bir neçə böyük təhlükəsizlik problemi ilə üzləşir. Ukrayna müharibəsi, Yaxın Şərqdə gərginlik və Asiya-Sakit okean regionunda artan rəqabət beynəlxalq münasibətlərin çoxqütblü və mürəkkəb xarakterini daha da gücləndirir.
Bu vəziyyət Ukrayna üçün də yeni siyasi çağırış yaradır. Kiyev beynəlxalq diqqətin və dəstəyin davamlı qalması üçün diplomatik fəaliyyətini daha da gücləndirir. Qərb ölkələri isə eyni vaxtda bir neçə regionda təhlükəsizlik strategiyası formalaşdırmaq məcburiyyəti ilə üzləşir.
Nəticə etibarilə, İran ətrafında yaranan gərginlik qlobal gündəmdə diqqətin qismən dəyişməsinə səbəb olur. Lakin bu proses Ukrayna müharibəsinin strateji əhəmiyyətini aradan qaldırmır. Sadəcə olaraq beynəlxalq siyasətdə paralel böhranların artması diqqət və resursların bölüşdürülməsini daha mürəkkəb hala gətirir. Bu isə gələcək dövrdə geosiyasi rəqabətin daha geniş coğrafiyada davam edəcəyini göstərir.
Həsən Təbriz
Paraqraf.com
