Azərbaycan və Ermənistan İranda baş verən müharibənin Cənubİ Qafqaza yayılması təhlükəsinin qarşısını almaq üçün koordinasiyalı fəaliyyət göstərə bilər.
Martın 5-də hər iki ölkənin xarici işlər nazirlərinin telefon danışıqları belə deməyə əsas verir. Qeyd edək ki, Ceyhun Bayramov və Ararat Mirzoyan telefon söhbəti zamanı regiondakı son hadisələr barədə fikir mübadiləsi aparıblar. Tərəflər yaranmış vəziyyətdən narahatlıqlarını ifadə ediblər və gərginliyin daha da artmasına yönəlmiş hərəkətlərdən çəkinməyin vacibliyini bildiriblər.
Nazirlər sabitliyin və təhlükəsizliyin təmin edilməsinin vacibliyini vurğulayıblar.Ceyhun Bayramov və Ararat Mirzoyan Azərbaycan və Ermənistan arasında davamlı sülhün vacibliyini qeyd ediblər.
İranın Naxçıvan Muxtar Respublikasına dron hücumundan bir neçə saat sonra Azərbaycan və Ermənistan XİN rəhbərləri arasında telefon danışığının baş tutması tərəflərin bölgədə formaslaşmaqda olan sülhə və sabitliyə yaranmış təhlükədən narahat olduğunu göstərir.
Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin hələ imzalanmadığını nəzərə alsaq, regionda yaranmış sabitlik kifayət qədər kövrəkdir. Bəzi ölkələr, o cümlədən İran Azərbaycanla Ermənistan arasında yaxın aylarda imzalanması gözlənilən sülhün reallaşmasında və Cənubi Qafqazda sabitliyin bərqərar olmasında maraqlı deyil.
Rəsmi Tehran Azərbaycanın öz ərazilərini işğaldan azad etməsindən sonra bölgədə yaranmış yeni geosiyasi reallıqları qəbul etmək istəməyib. Ona görə də İran tərəfi, daha dəqiq desək, İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu yaranmış vəziyyətdən istifadə edərək müharibənin əhatə dairəsinin Azərbaycan və Ermənistan ərazisinə keçməsinə çalışır. Burada bir neçə məqsəd var.
İlk növbədə, İran rejimi hibrid müharibə meydanına çevirmək və Azərbaycan-Ermənistan sülh prosesini pozmaq niyyəti güdür. İkincisi, İran Azərbaycanla Ermənistan arasında kommunikasiyaların açılmasına mane olmaq istəyir. Bu təxribatın əsas hədəflərindən biri Zəngəur dəhlizinin açılmasının qarşısını almaqdır.
Xüsusilə, ABŞ Prezidenti Donald Trampın adını daşıyan bir maşrutun işə düşməsi hazıkı hadisələr fonunda İran üçün qəbuledilməzdir. Ona görə də İran tərəfi hərbi vasitələrdən, terror aktlarından istifadə etməklə bölgəni qarışdırmağa və “Tramp marşrutu”nun reallaşmasına əngəl yaratmağa səy göstərir.
Bu hadisələr İranın Zəngəzur dəhlizini hələ də özünün “qırmızı xətt”i hesab etdiyini deməyə əsas verir. Bir çoxları üçün bu gün qeyri-real görünən üçüncü səbəb isə İranın Zəngəzura olan ərazi iddiası ilə bağlıdır.
Rəsmi Tehran Qərbi Zəngəzura qoşun və ya proksi qüvvələr yeritməklə kommunikasiyaların açılmasına mane olmaq, eyni zamanda şimal sərhədlərində bufer zona yaratmaqla Ermənistandan gözlənilən ABŞ kəşfiyyat-diversiya fəaliyyətinin qarşısını almağa çalışır. Bu, paralel olaraq, Ermənistanın Azərbaycanla şərti sərhədində də qeyri-sabitlik yaratmağa imkan verir.
Yəni İran sözügedən yolla Azərbaycana qarşı təzyiq aləti əldə etmək niyyətindədir. Təbii ki, Ermənistan Rusiyanın hərbi müttəfiqidir və bu baxımdan, Moskva üçüncü ölkənin hər hansı müdaxiləsinə imkan verməz. Ancaq görünür, İran son günlər baş verən müharibəni Cənubi Qafqaza transfer etməklə öz planlarını həyata keçirmək üçün şərait formalaşdırmaq istəyir.
Növbəti mərhələdə isə İran şimal sərhədlərinin mühafizəsi adı altında həm Azərbaycana, həm də Ermənistana qarşı hərbi təcavüz xarakterli addımlar ata bilər. Bu baxımdan, mümkün təhlükənin qarşısını almaq üçün Azərbaycanın və Ermənistanın koordinasiyalı şəkildə preventiv addımlar atması zərurətə çevrilib.
Tərəflər bir-birini gözlənilən təhlükəli risqlərlə bağlı məlumatlandıra, şərti sərhəddə təxribatların baş verməməsi üçün razılaşdırılmış addımlar ata, “Tramp marşrutu”nun keçdiyi ərazilərdə yol infrastrukturunun təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün hətta kəşfiyyat xarakterli informasiya mübadiləsi apara bilər.
Müşfiq Abdulla
