Müasir dünya artıq sürət üzərində qurulub. Texnologiya hər gün yenilənir, peşələr dəyişir, bəziləri isə tamamilə tarixə qarışır. Rəqəmsal transformasiya, süni intellekt, avtomatlaşdırılmış sistemlər və qlobal informasiya axını yeni nəsildən tamamilə fərqli bacarıqlar tələb edir. Bu reallıqda ən vacib sual budur: biz uşaqlarımızı gələcəyə necə hazırlayırıq?
Ənənəvi təhsil uzun illər əsasən nəzəri biliklərin ötürülməsi üzərində qurulub. Lakin bu gün təkcə məlumatı bilmək kifayət deyil. Məlumatı analiz etmək, tətbiq etmək, problemə yaradıcı yanaşmaq və komanda şəklində işləmək bacarığı daha vacibdir. Məhz bu nöqtədə STEAM təhsil modeli ön plana çıxır. STEAM (Elm, Texnologiya, Mühəndislik, İncəsənət və Riyaziyyat) yanaşması şagirdi passiv dinləyici deyil, aktiv tədqiqatçı və yaradıcı kimi formalaşdırır. Bu modeldə uşaqlar hazır cavabları əzbərləmir, sual verməyi, araşdırma aparmağı və nəticə çıxarmağı öyrənirlər.
Hazırda Masazır STEAM Mərkəzində çalışaraq müxtəlif yaş kateqoriyaları üzrə təlimlər keçirəm. Təcrübəmdən deyə bilərəm ki, uşaqların texnologiyaya marağı düşündüyümüzdən qat-qat böyükdür. Xüsusilə şagirdlərin diqqətini daha çox cəlb edən sahələr bunlardır: dron texnologiyaları, proqramlaşdırılan sistemlər, kodlaşdırma laboratoriyası, robototexnika və mühəndislik tapşırıqları, məntiqi konstruksiya və layihə əsaslı fəaliyyətlər.
Dron dərslərində uşaqlar sadəcə uçuş mexanizmini öyrənmirlər; onlar aerodinamikanın əsas prinsiplərini anlayır, proqramlaşdırma vasitəsilə idarəetmə mexanizmlərini qurur və risk analizi etməyi öyrənirlər. Kodlaşdırma laboratoriyasında isə uşaqlar oyunu sadəcə oynamır, onu yaradırlar. Bu isə düşüncə tərzini kökündən dəyişir.
Statistik məlumatlar da göstərir ki, STEAM sahələri gələcəyin əsas istiqamətləridir. Beynəlxalq hesabatlara əsasən, son onillikdə STEAM yönümlü peşələrdə artım digər sahələrlə müqayisədə təxminən 2 dəfə daha sürətlidir. Dünya İqtisadi Forumunun proqnozlarına görə, 2030-cu ilə qədər mövcud peşələrin əhəmiyyətli hissəsi avtomatlaşdırılacaq və ən çox tələb olunan bacarıqlar sırasında analitik düşünmə, texnoloji savadlılıq və problem həll etmə qabiliyyəti olacaq.
Eyni zamanda, son illərdə qızların STEAM sahələrinə marağında nəzərəçarpacaq artım müşahidə olunur. Əvvəlki illərlə müqayisədə hazırda mərkəzimizdə iştirak edən qızların sayı xeyli artıb və onlar layihələrdə çox fəal iştirak edirlər. Onların həm texniki bacarıqları, həm də yaradıcı yanaşmaları yüksək səviyyədədir. Bu tendensiya gələcəkdə texnologiya sahəsində gender balansının daha sağlam şəkildə formalaşacağına ümid yaradır.
STEAM təhsili alan şagirdlərin digərləri ilə müqayisədə fərqli xüsusiyyətləri aydın şəkildə hiss olunur. Onlar problemi bir istiqamətdən deyil, çoxşaxəli baxışla analiz edirlər, risk etməkdən çəkinmirlər, səhvdən qorxmurlar, onu öyrənmə fürsəti kimi qəbul edirlər, komanda daxilində ünsiyyət qurmağı bacarırlar, layihəni planlaşdırma və icra mərhələlərini sistemli şəkildə qururlar.
Şagirdlər yarışlara da xüsusi maraq göstərirlər. Onlar layihələrini təqdim etmək, öz ideyalarını nümayiş etdirmək və rəqabət mühitində təcrübə qazanmaq üçün can atırlar. Yarış prosesi onların məsuliyyət hissini, vaxtın idarə olunması bacarığını və səhnə qarşısında çıxış qabiliyyətini inkişaf etdirir.
Valideynlərin rolu isə burada danılmazdır. Sevindirici haldır ki, valideynlər də uşaqları qədər həvəsli və dəstəkvericidirlər. Onlar övladlarının yalnız qiymət üçün deyil, bacarıq üçün öyrənməsini istəyirlər. Təlimlərə davamiyyət, evdə dəstək və yarışlara hazırlıq prosesində valideynlərin iştirakı motivasiyanı daha da artırır.
Müasir dövrün əsas çağırışı budur: nəzəri biliklə kifayətlənmək olmaz. Əgər şagird fizikada qanunu öyrənirsə, onu tətbiq etməlidir. Əgər riyaziyyatda formul bilirsə, real layihədə istifadə etməlidir. Əgər texnologiya haqqında oxuyursa, onu özü qurmalıdır.
STEAM təhsili məhz bu keçidi təmin edir – bilikdən bacarığa, nəzəriyyədən praktikaya.
Rəqəmsal dünya gözləmir. Biz ya dəyişən dünyanın arxasınca qaçacağıq, ya da uşaqlarımızı bu dəyişimin önündə gedən fərdlər kimi yetişdirəcəyik. Müasir dövrün tələblərinə uyğunlaşmağın yolu praktik yönümlü, yaradıcı və texnologiya ilə inteqrasiya olunmuş təhsildən keçir. STEAM isə bu yolun ən real və effektiv istiqamətlərindən biridir.
Aytən Kərimova
Paraqraf.com
