Sovet İttifaqının hərbi tarixi rəsmi təbliğatda yalnız qələbələr üzərində quruldu, amma bu qələbələrin arxasında ciddi səhvlər, minlərlə əsgərin hədər yerə ölümü və bacarıqsız qərarlar dayandı. SSRİ marşalları toxunulmaz fiqurlar kimi təqdim olundu, onların uğursuzluqları ya gizlədildi, ya da başqalarının üzərinə atıldı. Tarixi sənədlər və müasir araşdırmalar göstərir ki, yüksək rütbə həmişə yüksək səriştə demək deyil.
Semyon Budyonnı süvari dövrünün adamı kimi qalaraq tank və aviasiyanın rolunu uzun müddət qəbul etmədi. İkinci Dünya müharibəsinin ilk mərhələsində onun komandanlığı altında olan cəbhələr ağır məğlubiyyətlər yaşadı və Kiyev ətrafında yüz minlərlə sovet əsgəri mühasirəyə düşdü. Kliment Voroşilov siyasi sədaqət hesabına yüksəldi, lakin hərbi planlaşdırmada ciddi boşluqlar buraxdı. Leninqradın müdafiəsinin əvvəlində onun qərarları vəziyyəti daha da ağırlaşdırdı.
Qriqori Kulik artilleriya üzrə marşal rütbəsi daşısa da, yeni silah sistemlərinə qarşı çıxdı və bir çox perspektivli layihələrin qarşısını aldı. Müharibənin əvvəlində onun rəhbərlik etdiyi əməliyyatlar uğur gətirmədi. Semyon Timoşenko yüksək vəzifələr tutdu, lakin 1941-ci ildə Qərb istiqamətində ordunun dağılmasının qarşısını ala bilmədi. Xarkov əməliyyatı zamanı verilən səhv qərarlar on minlərlə itkiyə səbəb oldu.
Andrey Yeremenko Stalinqrad uğurunda mühüm rol oynasa da, bir sıra digər cəbhələrdə vəziyyəti düzgün qiymətləndirmədi və tələskən hücum əmrləri verdi. Rodion Malinovski sonradan uğurlu əməliyyatlar apardı, amma müharibənin əvvəlində Rumıniya istiqamətində ordunun nizamsız geri çəkilməsi böyük itkilərlə nəticələndi. Konstantin Rokossovski istedadlı sərkərdə kimi tanındı, lakin Varşava üsyanı zamanı sovet qoşunlarının passiv mövqeyi böyük siyasi və insani faciəyə yol açdı.
İvan Konev bir neçə uğurlu hücumla yadda qalsa da, 1941-ci ildə Ukraynada cəbhənin dağılmasına görə məsuliyyət daşıdı. Vasili Blyuxer Uzaq Şərqdə nüfuz qazandı, amma Xalxin-Qol döyüşləri ərəfəsində ordunun real vəziyyətini gizlətdi və nəticədə Stalin tərəfindən cəzalandırıldı. Georgi Jukov qələbə simvolu kimi təqdim olundu, lakin onun planlaşdırdığı bir çox hücumlar həddindən artıq itkilər bahasına başa gəldi və əsgər həyatına münasibəti son dərəcə sərt oldu.
Bu marşalların adları uzun illər toxunulmaz qaldı, çünki sovet sistemi qəhrəman miflərinə ehtiyac duydu. Uğursuzluqlar haqqında açıq danışmaq ideoloji baxımdan təhlükəli sayıldı. Bu gün arxivlər açıldıqca və tarixi hadisələr yenidən qiymətləndirildikcə, SSRİ hərbi rəhbərliyinin həm güclü, həm də zəif tərəfləri daha aydın görünür. Tarix təkcə qalibləri deyil, onların səhvlərini də xatırlayır.
Həsən Təbriz
Paraqraf.com
