Azərbaycan 2026-cı ildə milli su idarəetmə sistemində genişmiqyaslı islahatlara start verməyə hazırlaşır. Yeni yanaşma su ehtiyatlarının idarə olunmasında inteqrə olunmuş, rəqəmsal və iqlimə davamlı modelin tətbiqini nəzərdə tutur. Mütəxəssislərin fikrincə, bu islahat Xəzər regionunda ən müasir və kompleks su idarəetmə çərçivələrindən biri olacaq.
Ekologiya və su ehtiyatları üzrə ekspert, doktor Rövşən Abbasovun sözlərinə görə, islahat parçalanmış sektor yanaşmasından imtina edərək su təhlükəsizliyini iqtisadi planlaşdırma, iqlim risklərinin idarə olunması və şəhər inkişafı ilə birbaşa əlaqələndirən vahid sistem formalaşdırır.
“Adambaşına düşən su ehtiyatları ildə təxminən 1 000–1 200 kubmetr təşkil edir və səth sularının təxminən 70 faizi ölkə xaricindən gəlir. Bu şəraitdə iqlimə uyğunlaşan idarəetmə artıq seçim deyil, zərurətdir,” – deyə R. Abbasov bildirib.
Vahid milli su idarəetmə çərçivəsi
Azərbaycanın yanaşması regionda fərqlənir. İran və Türkmənistan əsasən ənənəvi suvarma sistemlərinə və yeraltı sulara, Qazaxıstan və Rusiya isə böyük çay hövzələri və su anbarlarına əsaslanan modellərə üstünlük verir.
Azərbaycan isə infrastrukturun yenilənməsini idarəetmə islahatları və rəqəmsal texnologiyalarla birləşdirir.
“Fərqləndirici cəhət təkcə investisiya deyil, monitorinq, daşqın və quraqlıq proqnozlaşdırılması, eləcə də idarəetmə mexanizmlərinin vahid milli sistemdə birləşdirilməsidir. Bu səviyyədə koordinasiya regionun digər ölkələrində hələ geniş yayılmayıb,” – deyə ekspert vurğulayıb.
Quraqlıq riskinin azalması və şəhər drenajının gücləndirilməsi
Asiya İnkişaf Bankının (AİB) hesabatına əsasən, Azərbaycan su təchizatı, kanalizasiya, ekoloji təhlükəsizlik və iqlim risklərinin idarə olunması sahələrində nəzərəçarpacaq irəliləyiş əldə edib. Xüsusilə Bakı və Abşeron yarımadasında şəhər drenaj sistemlərinin gücləndirilməsi daşqın risklərinin azalmasına töhfə verib.
R. Abbasov bu nailiyyətləri birbaşa islahat kursu ilə əlaqələndirir: “Orta səviyyəli su qıtlığı və transsərhəd asılılıq Azərbaycanı iqlimə uyğun planlaşdırma və rəqəmsal su idarəetmə alətlərini daha erkən tətbiq etməyə vadar edib.”
Bakı və Abşeron yarımadası əsas prioritetdir
İslahatlar Bakı və Abşeron yarımadasında Su Təchizatı, Yağış Suları və Çirkab Su Sistemlərinin Təkmilləşdirilməsi üzrə Dövlət Proqramı (2026–2035) ilə sıx bağlıdır. Proqram iki mərhələdən ibarətdir.
Birinci mərhələdə köhnəlmiş boru xətlərinin bərpası, su itkilərinin azaldılması, kanalizasiya xidmətlərinin genişləndirilməsi və yağış sularının idarə olunması nəzərdə tutulur.
İkinci mərhələ isə yeni su anbarlarının və nasos stansiyalarının tikintisi, eləcə də alternativ su mənbələrinin – təmizlənmiş çirkab sularının təkrar istifadəsi və dəniz suyunun duzsuzlaşdırılması – hesabına uzunmüddətli dayanıqlığın təmin edilməsinə yönəlib.
“Bakı regionlararası su ötürülməsindən tam asılıdır ki, bu da həm baha başa gəlir, həm də iqlim risklərinə qarşı həssasdır. Mənbələrin şaxələndirilməsi uzunmüddətli dayanıqlıq üçün vacibdir,” – deyə ekspert qeyd edib.
Duzsuzlaşdırma və strateji hədəflər
İslahat çərçivəsində Abşeron yarımadasında iri həcmli dəniz suyunun duzsuzlaşdırılması layihələri prioritet hesab olunur. 2028-ci ildə istismara verilməsi planlaşdırılan əsas zavodun gündəlik 300 min kubmetrdən artıq içməli su təmin edəcəyi gözlənilir.
Milli hədəflər sırasında fasiləsiz su təchizatının 95 faizə çatdırılması, su itkilərinin 20 faizdən aşağı endirilməsi, tam sayğaclaşma, 28 yeni su anbarının və 9 çirkab su təmizləyici qurğunun istifadəyə verilməsi yer alır.
“Bu artıq ayrı-ayrı layihələr deyil, iqlim risklərini azaltmağa, ekosistemləri bərpa etməyə və uzunmüddətli iqtisadi inkişafı təmin etməyə yönəlmiş sistemli transformasiyadır,” – deyə R. Abbasov əlavə edib.
Mövcud və struktur riskləri paralel şəkildə aradan qaldıran bu islahatlar Azərbaycanı Xəzər hövzəsində iqlimə uyğun su idarəçiliyi sahəsində öncül mövqeyə çıxarır və digər su qıtlığı yaşayan ölkələr üçün nümunə ola bilər.
Həsən
Paraqraf.com
