Fəsillər insan həyatının ayrılmaz hissəsi olmaqla yanaşı, təbiətin illik dövranını əks etdirən əsas anlayışlardan biridir. Yaz, yay, payız və qış adları əsrlər boyu həm elmi, həm də gündəlik istifadədə sabit şəkildə işlədilib. Bəs bu adların dəyişdirilməsi mümkündürmü?
Elm nöqteyi-nəzərindən fəsillər Yer kürəsinin Günəş ətrafında hərəkəti və planetin oxunun meyilliliyi nəticəsində formalaşır. Bu proseslər dəyişmədiyi üçün fəsillərin mövcudluğu və ardıcıllığı da sabit qalır. Yəni fəsillər insan tərəfindən yaradılmış anlayış deyil, təbiətin obyektiv qanunlarına əsaslanan bir bölgüdür.
Fəsillərin adları isə dil və mədəniyyətlə bağlıdır. Müxtəlif xalqlar eyni fəsilləri fərqli adlarla ifadə edir. Azərbaycan dilində “yaz”, “yay”, “payız” və “qış” kimi işlədilən anlayışlar başqa dillərdə fərqli terminlərlə qarşılanır. Lakin bu fərqlər adlandırma səviyyəsindədir və fəsillərin mahiyyətini dəyişmir.
Rəsmi və hüquqi baxımdan fəsil adlarının dəyişdirilməsi mümkün görünmür. Bu terminlər təhsil proqramlarında, elmi ədəbiyyatda, hüquqi sənədlərdə və gündəlik dildə geniş şəkildə istifadə olunur. Onların dəyişdirilməsi həm terminoloji uyğunsuzluğa, həm də cəmiyyətdə anlaşılmazlığa səbəb ola bilər.
Son illər müşahidə olunan iqlim dəyişikliyi isə bəzən fəsillərin xüsusiyyətlərini dəyişir. Qışların daha mülayim, yayların isə daha isti keçməsi bu təsirlərin nümunəsidir. Lakin bu dəyişikliklər fəsillərin adlarını və ya əsas bölgüsünü deyil, yalnız onların iqlim xarakteristikasını təsir altına alır.
Nəticə etibarilə, fəsillərin adları elmi və rəsmi baxımdan dəyişdirilə bilməz. Onlar dil, mədəniyyət və təbiət qanunlarının vəhdətində formalaşmış sabit anlayışlar olaraq qalır.
Həsən Təbriz
Paraqraf.com
