İran və Azərbaycan arasında iqtisadi əlaqələr uzun illərdir ki, regionun önəmli ticarət istiqamətlərindən biri kimi diqqət mərkəzindədir. Hər iki ölkənin geosiyasi mövqeyi, sərhəd və nəqliyyat imkanları, həmçinin qarşılıqlı maraqlar ticarət dövriyyəsinin artmasına və iqtisadi əməkdaşlığın dərinləşməsinə şərait yaradır. Son dövrlərdə müxtəlif sahələrdə – kənd təsərrüfatı, sənaye, enerji və istehlak malları sahəsində – əməkdaşlıq güclənmiş, yeni layihələr və sərmayə təşəbbüsləri iki ölkə arasında əlaqələrin strateji əhəmiyyətini artırmışdır.
Mövzu ilə bağlı iqtisadçı-alim Vüqar Qocayev Paraqraf.com-a açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycan və İran arasındakı ticarət əlaqələrinin son illərdə davamlı şəkildə artdığını bildirir. Onun sözlərinə görə, iki ölkə arasındakı ticarət dövriyyəsi ötən illər 600 milyon dollara yaxınlaşmışdır və bu göstərici əvvəlki illərlə müqayisədə nəzərəçarpacaq artım deməkdir:
“Azərbaycan İrana əsasən sənaye avadanlıqları, tikinti materialları və kənd təsərrüfatı məhsulları ixrac edir. Eyni zamanda İran Azərbaycana ərzaq məhsulları, sənaye malları və digər istehlak mallarını göndərir. Enerji sahəsində, xüsusən elektrik enerjisinin mübadiləsi də iki ölkə arasındakı iqtisadi əlaqələrdə mühüm yer tutur.
Ticarət balansı baxımından, İranın Azərbaycana ixracının daha böyük paya malikdir. Bu vəziyyət zaman-zaman mənfi ticarət saldo ilə nəticələnir. Bununla belə, bu qarşılıqlı əlaqələr strateji əhəmiyyət daşıyır, çünki regional inteqrasiya və iqtisadi əməkdaşlıq baxımından vacibdir”.
Onun fikrincə, İranla ticarət əlaqələrinin daha da inkişaf etdirilməsi üçün bir neçə əsas amil mövcuddur:
“Bunlar sərhəd keçid və gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi, nəqliyyat və tranzit infrastrukturunun gücləndirilməsi, sərmayələrin təşviqi və investisiya mühitinin yaxşılaşdırılması, həmçinin sənaye parkları və iqtisadi zonaların yaradılmasıdır. Bu tədbirlər ticarət əməliyyatlarının sürətini artırmaqla yanaşı, iqtisadi əməkdaşlığın dərinləşməsinə şərait yaradır. Lakin ticarət əlaqələrinin inkişafında müəyyən çətinliklər mövcuddur. Bu çətinliklər əsasən problemlərdən biri ticarət balansındakı fərqlərin idarə olunmasıdır. Azərbaycan məhsullarının İran bazarında daha rəqabətqabiliyyətli olması, valyuta əməliyyatlarının optimallaşdırılması və gömrük tariflərinin modernləşdirilməsi gələcək inkişaf üçün vacib şərtlər kimi qiymətləndirilir”.
O qeyd edib ki, nəqliyyat dəhlizləri ticarət həcminin artırılmasında əsas rol oynayır. Xüsusilə Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi logistikanı asanlaşdırır və yük daşımalarının sürətini artırır ki, bu da birbaşa ticarət dövriyyəsinə müsbət təsir göstərir:
“Gələcək perspektivlərə toxunan Qocayev bildirir ki, Azərbaycan və İran arasında ticarət əlaqələrinin daha da genişlənməsi mümkündür. Qarşılıqlı sərmayələr, birgə istehsal layihələri və tranzit imkanlarının artırılması bu prosesi sürətləndirə bilər. Yeni sərhəd ticarət zonalarının yaradılması və sektorlar üzrə əməkdaşlığın fəallaşdırılması əlaqələrin keyfiyyətini yüksəldəcək və regional iqtisadi inteqrasiyaya töhfə verəcəkdir.
Ümumilikdə, Azərbaycan və İran arasında ticarət əlaqələri həm iqtisadi, həm strateji baxımdan böyük əhəmiyyət kəsb edir və mövcud potensialın tam reallaşdırılması üçün əlavə tədbirlər görülməlidir”.
Aytac
Paraqraf.com
