1968-ci ildə Çexoslovakiyada baş verən Praqa Baharı ölkənin siyasi tarixində dönüş nöqtəsi yaratdı. Bu proses uzun illər davam edən sərt kommunist idarəçiliyinə qarşı cəmiyyət daxilində yığılan narazılığın nəticəsi kimi meydana çıxdı. İkinci Dünya müharibəsindən sonra sovet təsir dairəsinə daxil olan Çexoslovakiyada siyasi plüralizm aradan qalxdı, mətbuat və fikir azadlığı məhdudlaşdırıldı, iqtisadiyyat mərkəzləşdirilmiş planlı sistem əsasında idarə olundu. Zaman keçdikcə bu model ölkəni dərin iqtisadi və sosial böhrana sürüklədi, əhalinin rifahı aşağı düşdü, ziyalılar və gənclər arasında dəyişiklik tələbi gücləndi.
1968-ci ilin yanvarında Alexander Dubček Çexoslovakiya Kommunist Partiyasının rəhbəri seçildi və yeni siyasi xətt formalaşdırdı. Onun rəhbərliyi altında sosialist sistemdən imtina edilmədən islahatların aparılması məqsədi irəli sürüldü. Bu xətt sonradan “insani üzlü sosializm” anlayışı ilə xarakterizə olundu. Hakimiyyət senzuranı ləğv etdi, mətbuatda açıq müzakirələrə imkan verildi, siyasi məhbuslar azadlığa buraxıldı, vətəndaşların dövlət idarəçiliyində iştirakı genişləndirildi. İqtisadi sahədə də müəyyən yumşalmalar tətbiq olundu, bazar mexanizmlərindən qismən istifadə edilməsinə şərait yaradıldı.
Bu dəyişikliklər cəmiyyətin bütün təbəqələrində böyük ümid doğurdu. Praqa şəhəri və digər mərkəzlər ictimai fəallığın artdığı məkanlara çevrildi. Universitetlərdə açıq debatlar keçirildi, qəzetlər hakimiyyəti tənqid edən yazılar dərc etdi, insanlar gələcəkdə daha azad və ədalətli bir cəmiyyətin mümkünlüyünə inanmağa başladı. Praqa Baharı qısa müddətdə azadlıq, islahat və yenilənmə simvolu kimi formalaşdı.
Baş verənlər Sovet İttifaqı və Varşava Müqaviləsinə daxil olan digər sosialist ölkələri ciddi şəkildə narahat etdi. Moskva rəhbərliyi Çexoslovakiyadakı islahatların sovet blokunda domino effekti yaradacağından ehtiyatlandı. Dubčekin siyasəti sosialist sistem üçün təhlükə kimi qiymətləndirildi və hərbi müdaxilə qərarı verildi. 1968-ci ilin avqustunda Sovet İttifaqı və onun müttəfiqlərinin qoşunları Çexoslovakiya ərazisinə daxil oldu. Silahlı müqavimət göstərilmədi, lakin işğal xalq arasında dərin məyusluq və sarsıntı yaratdı.
Hərbi müdaxilədən sonra islahat prosesi dayandırıldı, Dubček və onun tərəfdarları vəzifələrindən uzaqlaşdırıldı. Ölkədə senzura bərpa edildi, siyasi azadlıqlar məhdudlaşdırıldı, minlərlə insan təqibə məruz qaldı və ictimai həyat yenidən sərt nəzarət altına alındı. Praqa Baharı rəsmi olaraq sona çatdı, lakin onun ideyaları cəmiyyətin yaddaşında yaşadı.
Bu hadisə göstərdi ki, zorakı müdaxilə ilə azadlıq arzularını tamamilə məhv etmək mümkün deyil. Praqa Baharı sonrakı illərdə Çexoslovakiyada və digər Şərqi Avropa ölkələrində demokratik düşüncənin formalaşmasına təsir göstərdi. 1989-cu ildə baş verən Məxməri İnqilab zamanı bu dövrün ideyaları yenidən canlandı. Praqa Baharı tarixdə qısa sürən, lakin dərin iz buraxan azadlıq cəhdi kimi qiymətləndirildi və XX əsrin ən əhəmiyyətli siyasi hadisələrindən biri olaraq yadda qaldı.
Həsən
Paraqraf.com
