1981-ci ildə Britaniyada uzun illər qorxu yaradan və cəmiyyətin psixologiyasına dərin təsir göstərən bir cinayət işi sona çatdı. “Yorkshire Ripper” ləqəbi ilə tanınan seriya qatil Piter Satkliffin yaxalanması ölkə tarixində ən böyük polis araşdırmalarından birinin nəticəsi oldu. Bu hadisə təkcə cinayətlərin sayı ilə yox, həm də istintaq prosesində yol verilən ciddi səhvlərlə yadda qaldı.
Cinayət dalğası 1970-ci illərin ortalarında İngiltərənin şimalında, əsasən Yorkshire bölgəsində başladı. Qurbanlar əsasən qadınlar oldu. Cinayətlər uzun müddət davam etdi və geniş coğrafiyanı əhatə etdi. Media hadisələrə böyük diqqət ayırdı, “Yorkshire Ripper” adı qəzet manşetlərinə çıxdı. Bu ad London tarixindəki “Jack the Ripper” obrazına birbaşa istinad yaratdı və ictimai qorxunu daha da gücləndirdi.
Polis tərəfindən başladılan istintaq Britaniya tarixində ən bahalı və genişmiqyaslı araşdırmalardan birinə çevrildi. Minlərlə polis əməkdaşı işə cəlb olundu, on minlərlə ifadə toplandı, minlərlə şübhəli yoxlanıldı. Buna baxmayaraq, istintaq uzun illər nəticə vermədi. Əsas səbəblərdən biri istintaqın səhv istiqamətə yönəlməsi oldu.
Araşdırma zamanı polis özünü qatil kimi təqdim edən saxta məktublara və səs yazılarına həddindən artıq önəm verdi. Bu materiallarda danışan şəxs xüsusi aksentlə danışdı və özünü Yorkshire bölgəsindən kənar biri kimi göstərdi. Polis bu səsin həqiqi qatili təmsil etdiyinə inandı və araşdırmanı həmin təsvirə uyğun qurdu. Nəticədə Yorkshire aksenti olan bir çox real şübhəli diqqətdən kənarda qaldı. Piter Satkliff də bu səbəbdən bir neçə dəfə saxlanılsa belə, əsas şübhəli kimi qiymətləndirilmədi.
1981-ci ilin yanvarında Satkliff adi yol polisi tərəfindən saxlanıldı. Səbəb isə saxta nömrə nişanı oldu. Bu təsadüfi yoxlama onun uzun illər gizli qalan cinayətlərinin üzə çıxmasına səbəb oldu. Araşdırma dərinləşdikcə onun əvvəlki illərdə dəfələrlə polis tərəfindən dindirildiyi, lakin buraxıldığı məlum oldu. Bu fakt Britaniya cəmiyyətində böyük qəzəb doğurdu.
Satkliffin yaxalanmasından sonra məhkəmə prosesi geniş ictimai maraqla izlənildi. O, çoxsaylı qətl və hücum ittihamları ilə üzləşdi. Məhkəmə onu ömürlük həbs cəzasına məhkum etdi. Bu qərar cəmiyyət üçün müəyyən mənada rahatlıq yaratdı, lakin istintaqın uğursuzluqları uzun müddət müzakirə mövzusu olaraq qaldı.
Bu iş Britaniya polis sistemində ciddi dəyişikliklərə səbəb oldu. İstintaq metodları yenidən nəzərdən keçirildi, profil çıxarma üsullarına tənqidi yanaşma formalaşdı, media ilə əməkdaşlıq qaydaları sərtləşdirildi. Qadın təhlükəsizliyi, polisə etimad və cinsiyyətçi yanaşmalar mövzusu ictimai müzakirələrin mərkəzinə keçdi.
Yorkshire Ripper işi Britaniya tarixində yalnız bir cinayət dosyesi kimi yox, həm də sistem səhvlərinin ağır nəticələrini göstərən dərs kimi dəyərləndirilir. Bu hadisə cəmiyyətə göstərdi ki, təhlükə təkcə cinayətin özündən yox, ona qarşı aparılan mübarizənin keyfiyyətindən də asılıdır.
Həsən Məmmədov
Paraqraf.com
