98 saylı uşaq bağçasında balacalara dövlət tərəfindən ayrılmış ətin verilmədiyi bildirilir.
Sosial şəbəkədə yayılan məlumata görə, bir valideyn qeyd edib ki, uşaqlar bağçada zəif qidalanır və ac qalır:
“Uşaqlar evə ac gəlirlər. Normal yemək verilmir. Menyuda salatlar, ət yeməkləri göstərilir, ancaq realda heç nə yoxdur”.
Valideyn əlavə olaraq iddia edir ki, bağçada qanunsuz şəkildə pulla uşaq qəbulu həyata keçirilir:
“Pulunu verib gələnlərə dövlətin ayırdığı yeməklər verilir. Bizim uşaqlar isə ac qalır”, – deyə valideyn vurğulayıb.
Təhsil eksperti Kamran Əsədov “Paraqraf.com”a açıqlamasında bildirib ki, 98 saylı uşaq bağçasında uşaqlara ayrılan ətin, menyuda göstərilən yeməklərin verilməməsi və qanunsuz ödənişlərlə qəbul iddiaları sistemdə illərdir mövcud olan nəzarət boşluqlarının nəticəsidir:
“Bu hal tək bir müəssisənin problemi deyil, məktəbəqədər təhsil infrastrukturunda idarəetmə, qida təminatı və şəffaflıq mexanizmlərinin hələ də tam oturuşmamasının göstəricisi kimi qiymətləndirilir. Dövlət büdcəsində məktəbəqədər təhsil müəssisələrinin qidası üçün ayrılan vəsaitin son 5 ildə 27 milyon manatdan 40 milyon manata yüksəlməsi müsbət dinamikanı göstərir. Lakin şikayətlərin davam etməsi bu vəsaitin icrasının real nəticə ilə üst-üstə düşmədiyini təsdiqləyir. “Təhsil haqqında” Qanunun 20-ci maddəsi məktəbəqədər müəssisələrdə uşaqların sağlamlığının qorunması, balanslaşdırılmış və təmənnasız qida təminatının dövlətin öhdəliyi olduğunu açıq şəkildə qeyd edir. Bu müddəanın pozulması təkcə idarəçilik problemi deyil, həm də qanun pozuntusudur və büdcə vəsaitinin təyinatından kənar istifadəsi ehtimalını gücləndirir”.
Kamran Əsədov qeyd edib ki, 2024-cü il statistikasına görə Azərbaycanda dövlət bağçalarında təxminən 119 min uşaq təhsil alır:
“Hər bir uşaq üçün gündəlik qida təminatı dövlət büdcəsi hesabına maliyyələşdirilir. Bu qədər geniş sistemdə şəffaflığın yalnız kağız üzərində deyil, faktiki şəkildə təmin olunması vacibdir. Məsələn, Estoniyada bütün bağçaların 93%-i “gündəlik menyu və qida foto hesabatı” sisteminə keçib və valideynlər mobil tətbiq vasitəsilə verilən yeməyi hər gün izləyə bilir. Nəticədə valideyn şikayətləri 5 ildə 71% azalıb. Finlandiyada məktəbəqədər müəssisələrdə qidanın saxlanması və paylanması kameralar vasitəsilə izlənir və görüntülər bələdiyyə tərəfindən arxivləşdirilir. Bu ölkələrin təcrübəsi göstərir ki, qida təminatında ən effektiv nəzarət insan resursu ilə deyil, rəqəmsal və real vaxt monitorinqi ilə formalaşır. Azərbaycanda da son illərdə bu istiqamətdə addımlar atılır, bağçalara dair standartların yenilənməsi, qida monitorinqinin artırılması və satınalmaların şəffaflaşdırılması müsbət qiymətləndirilə bilər”.
Ekspertə görə, problemin əsas səbəbi bağçalarda qida qəbulundan mətbəxə qədər bütün mərhələlərin qapalı və nəzarətsiz şəkildə aparılmasıdır:
“Qida məhsullarının siyahısının kağız üzərində təsdiqi, anbar daxilolmalarının əl ilə yazılması və menyu icrasının yalnız “aktlaşdırılması” real vəziyyətin yox, formal məlumatın yaranmasına şərait yaradır. Bu səbəbdən dəyişiklik xidmətin özündə deyil, nəzarət mexanizmlərində olmalıdır. Qida təchizatı rəqəmsal sistemə keçməli, hər gün menyu üzrə verilən yeməklərin foto və video qeydləri mərkəzləşdirilmiş serverə ötürülməlidir. Koreyada tətbiq edilən bu model bağçalarda qida keyfiyyətini 40% artırıb. Azərbaycanda da bu mexanizmin geniş tətbiqi valideyn narazılıqlarını azaldacaq və bağça rəhbərliyinin məsuliyyətini artıracaq”.
O qeyd edib ki, qanunsuz ödənişlə qəbul praktikasının yaranması bağçaların qapalı idarə edilməsindən qaynaqlanır:
“Paytaxt bağçalarında uşaqların sayı real tutumdan 28%-ə qədər artıqdır və qəbul prosesi elektron şəkildə tam idarə olunmadıqda manipulyasiya riski yüksəlir. Elektron qəbul sisteminin genişlənməsi bu problemin qarşısının alınmasında mühüm addımdır. Nazirliyin məktəblərdə elektron jurnal, attestasiya və vahid platformalar üzrə tətbiq etdiyi idarəetmə mədəniyyəti bağçalarda da tətbiq olunarsa, köhnə idarəçilik modeli tam aradan qalxacaq”.
Ekspert əlavə edib ki, bağça rəhbərlərinin uzun illər eyni vəzifədə qalması, Valideyn Komitələrinin formal xarakter daşıması və mətbəx–anbar sahələrinin nəzarətsizliyi korrupsiya riskini artırır:
“Dünya təcrübəsində – xüsusən Sinqapur və Norveçdə – bağça rəhbərləri 3–5 ildən bir rotasiyaya göndərilir, valideynlərə qida və gigiyena üzrə monitorinq səlahiyyətləri verilir. Bu mexanizmlərin Azərbaycanda tətbiqi sistemi daha açıq və hesabatlı edəcək.
Dəyişiklik yalnız “bağçalarda qida verilsin” səviyyəsində olmamalı, idarəçilik və nəzarət modeli tam yenilənməlidir. Nazirliyin rəqəmsallaşdırma, uçotun şəffaflaşdırılması, satınalmaların nəzarəti istiqamətində atdığı addımlar müsbət nümunədir və bağçalar üzrə də bu islahatların genişlənməsi problemlərin sistemli həllini təmin edəcək. Dövlət büdcəsindən ayrılan vəsaitlərin real nəticəyə çevrilməsi, uşaqların sağlam qidalanmasının təmin edilməsi və valideyn etimadının bərpası üçün rəqəmsal nəzarət, mərkəzləşmiş audit, şəffaf qəbullar və idarəetmə rotasiyası vacibdir”.
Kəmalə Vəliyeva
Paraqraf.com
