“Enerji resursları və geosiyasi mübarizə”
Müasir dünyada enerji sadəcə iqtisadi resurs deyil — qüdrət, nəzarət və geosiyasi təsir vasitəsidir. Neft, qaz və artıq getdikcə daha çox önəm qazanan alternativ enerji mənbələri ölkələrin siyasi gücünü müəyyənləşdirir, onların beynəlxalq arenadakı davranışlarını istiqamətləndirir. Buna görə də enerji ehtiyatları ətrafında baş verən rəqabət bəzən diplomatik müzakirə, bəzən də açıq siyasi qarşıdurma formasında təzahür edir.
Enerji müasir iqtisadiyyatın əsas dayağıdır. Sənaye, nəqliyyat, texnologiya — hamısı enerji ilə işləyir. Enerji uğrunda mübarizə, əslində, sənayeləşmə, iqtisadi güc və siyasi müstəqillik uğrunda mübarizədir.
Nefti və qazı çox olan ölkələr dünya siyasətində daha sərt söz sahibi olur. Az olan ölkələr isə enerji tədarükçülərindən asılı vəziyyətə düşür. Bu asılılıq isə siyasi qərarlarda da öz təsirini göstərir.
XX və XXI əsrin əksər münaqişələri, ittifaqları və sanksiyaları enerji üzərində qurulub. Orta Şərqdə müharibələr, Rusiyanın Avropa üzərində qaz təsiri, Xəzər hövzəsinin strateji əhəmiyyəti, ABŞ və Çin arasındakı enerji rəqabəti- bütün bunlar göstərir ki, enerji xəritəsi çox zaman siyasi xəritəni də müəyyən edir.
Dünya dəyişir. Artıq təkcə neft və qaz yox, külək, günəş və hidroenerji də qlobal güc balansında rol oynamağa başlayıb.
Yaşıl enerji texnologiyası inkişaf etdikcə, enerji istehsalı ölkələr üçün həm də innovasiya yarışına çevrilir. Bu isə gələcəkdə geosiyasətin yeni formasını müəyyən edəcək.
Azərbaycan da bu prosesin içindədir: Qarabağ və Şərqi Zəngəzur “yaşıl enerji zonası” elan edilib, külək və günəş layihələri ölkənin regional rolunu gücləndirir.
Enerji uğrunda mübarizə bugün də davam edir və gələcəkdə daha da kəskinləşəcək. Çünki enerji: iqtisadiyyatın ürəyidir, siyasi müstəqilliyin təminatıdır, beynəlxalq güc balansının əsas faktorudur.
Enerji resurslarına sahib olmaq – güc qazanmaqdır, amma enerjini ağılla idarə etmək – geosiyasi üstünlükdür.
Bu səbəbdən enerji siyasəti artıq sadəcə iqtisadi məsələ deyil — qlobal oyunun qaydalarını müəyyən edən əsas sahədir.
M. Mehdiyeva
