Təhsil bir millətin güzgüsüdür. O güzgüdə nə görürüksə – bu günümüz də odur, sabahımız da. Ancaq bu gün həmin güzgü toz içindədir. Çünki rüşvət, qeyri-şəffaflıq və “diplom üçün təhsil” yanaşması illərdir ki, təhsilin mahiyyətini kölgədə qoyub. Nəticədə – susan gənclik, susan müəllim, susmağa öyrəşdirilmiş bir cəmiyyət yaranıb.
Təhsildə rüşvət sadəcə pul ötürmək deyil. Bu, ədalət prinsipinin pozulması, bilik və zəhmətin arxa plana atılması, ləyaqətli insanların layiq olmadığı mövqelərə salınmasıdır. Bu xəstəlik kök saldıqca, cəmiyyət belə formalaşır: “bilik yox, pul qazandırır.”
Belə bir şəraitdə istedadlı gəncin motivasiyası sönür, zəhmət əhəmiyyətini itirir, savadsız kadrlar isə yüksək vəzifələrə yol tapır. Əsl faciə də elə budur.
Gənclər niyə susur?
Bu sualın cavabı acıdır, amma realdır:
-
Qorxu – “deyərəm, sabah imtahanda yıxarlar.”
-
İnamsızlıq – “deyib nə olacaq ki? Sistem dəyişmir.”
-
Adiləşmə – “hamı belə edir, mən niyə danışım?”
-
Karyera təzyiqi – “səs çıxarsam, adım problemli tələbəyə çıxar.”
-
Normallaşmış anormallıq – rüşvət elə təqdim edilir ki, sanki bu “prosesin bir hissəsidir.”
Gənclər susduqca cəmiyyət karlaşır. Rüşvətin ilk susdurduğu səs – insanın vicdanıdır.
Bəs nə etməli?
Çıxış yolu var. Amma bu, sistemli və cəsarətli addımlar tələb edir:
-
Şəffaf imtahan mexanizmləri – insan amilinin minimuma endiyi, rəqəmsallaşdırılmış, izlənilə bilən sistemlər qurulmalıdır.
-
Müəllimlər üçün sərt etik kodeks və real cəza mexanizmi – bu, kağız üzərində yox, praktikada işləməlidir.
-
Tələbə səsinin institutlaşması – tələbə şuraları, hüquqi müdafiə mexanizmləri, anonim şikayət platformaları və ən əsası – rüşvətin “normal hal” kimi qəbul olunmasına qarşı ictimai iradə formalaşmalıdır.
Bir gəncin susduğu hər gün, bir millətin gələcəyi bir addım geri gedir. Rüşvətlə alınmış hər qiymət, hər diplom, hər vəzifə – kiminsə ümidini, zəhmətini və gələcəyini oğurlayır.
Bu sükutu qırmaq vaxtıdır. Çünki təhsil satılanda, gələcək satılır.
M. Mehdiyeva
Paraqraf.com
