Bu gün Azərbaycan əhalisinin böyük hissəsi Bakı şəhərində cəmlənib. Paytaxt artıq təkcə inzibati-siyasi mərkəz deyil, həm də iqtisadi, təhsil və mədəni həyatın əsas məkanıdır.
Bu səbəbdən gündəlik tıxaclar kilometrlərlə uzanır; şəhər infrastrukturu həddindən artıq yüklənib; regionlardan gələn gənclərin hamısı Bakıda oxumaq və işləmək istəyir; Bakıdakı sıxlıq sosial problemləri daha da artırır.
Bu baxımdan, paytaxtın köçürülməsi ideyası artıq təkcə romantik deyil, həm də praktik zərurət kimi görünməyə başlayır.
Xankəndi Azərbaycanın mərkəzində yerləşir və ölkənin müxtəlif bölgələrinə nisbətən daha yaxın məsafədədir.
Burada paytaxtın yerləşməsi Ermənistanla sərhəd bölgəsinin möhkəmləndirilməsi deməkdir. Bu həm siyasi, həm də hərbi baxımdan ciddi üstünlükdür.
Şəhərdə sovet dövründən qalan geniş küçələr, inzibati binalar mövcuddur.
Yaxınlıqda Xocalı beynəlxalq aeroportu fəaliyyətə hazırlanır.
Şuşa kimi mədəniyyət mərkəzi də bir addımlıqda yerləşir ki, bu da yeni paytaxt konsepsiyasına əlavə simvolik güc qatır.
Xankəndinin paytaxt elan olunması ermənilərin “geri qayıtmaq” xülyasına son qoymaq deməkdir.
Bu, bütün dünyaya mesaj olar: Qarabağ üzərində Azərbaycanın suverenliyi əbədi və dönməzdir.
Psixoloji baxımdan da bu addım 2020 və 2023-cü illərdə əldə olunan qələbələrin məntiqi davamı kimi görünər.
Paytaxtın köçürülməsi yüz milyardlarla manatlıq layihədir. Yalnız inzibati binaların deyil, bütün dövlət strukturlarının, universitetlərin, diplomatik korpusun yerləşdirilməsi böyük resurs tələb edir.
Bütün səfirliklər, beynəlxalq təşkilatlar, xarici nümayəndəliklər yeni paytaxta köçməlidir. Bu proses uzun və xərcli ola bilər.
Xankəndi hələlik tam bərpa olunmayıb. Əhali sıxlığı, xidmət sektoru, sosial infrastruktur Bakı ilə müqayisədə çox zəifdir. Qısa müddətdə tam hazır hala gətirmək çətindir.
Bəzi ekspertlər hesab edir ki, tam paytaxt dəyişikliyinə getməkdənsə, “ikili mərkəz” modeli yaradıla bilər:
Bakı iqtisadi və maliyyə mərkəzi olaraq qalır;
Xankəndi isə siyasi-inzibati paytaxt elan edilir.
Bu model Qazaxıstan (Astanaya köçürülmə) və Türkiyənin (İstanbul–Ankara) təcrübəsinə bənzərdir.
Milli birlik effekti: Xankəndinin paytaxt olması Qarabağ məsələsini Azərbaycan xalqının həyatının tam mərkəzinə gətirəcək.
Regional balans: Bakıdakı sıxlıq azalacaq, regionlara inkişaf impulsu veriləcək.
Geosiyasi mesaj: Ermənistan və onu dəstəkləyən dairələr üçün bu, “heç vaxt geri dönüş olmayacaq” xəbərdarlığıdır.
Xankəndinin paytaxt elan olunması ideyası həm simvolik, həm də strateji baxımdan cəlbedici görünür. Lakin bunun üçün böyük iqtisadi resurslar, uzunmüddətli planlaşdırma və beynəlxalq diplomatik adaptasiya lazımdır. Ən optimal variant qısa müddətdə “iki mərkəzli idarəetmə”yə keçmək, gələcəkdə isə mərhələli şəkildə inzibati funksiyaları Xankəndiyə yönəltmək ola bilər.
Türkanə Səfərova, Paraqraf.com
